AHOLI KASALLANISHINING GEOGRAFIK XUSUSIYATLARINI VA HUDUDIY TAFOVUTLARINI O‘RGANISHNING NAZARIY ASOSLARI

Authors

  • Madaminov Zafarjon Xudoyberdiyevich Author
  • Qo‘zimatov Mardonbek Zohidjon o‘g‘li Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: aholi kasallanishi, tibbiy geografiya, hududiy tafovutlar, salomatlikning ijtimoiy determinantlari, GIS, makoniy tahlil, yoshga standartlashtirish, epidemiologik o‘tish.

Abstract

Annotatsiya: Maqolada aholi kasallanishining geografik xususiyatlari va hududiy tafovutlarini o‘rganishning nazariy-metodologik asoslari ilmiy adabiyotlar  tahlili asosida  yoritilgan. Kasallanish tushunchasi, uning asosiy ko‘rsatkichlari,  tibbiy geografiya va  aholi  geografiyasining konseptual  asoslari, hududiy  tafovutlarni tushuntiruvchi yondashuvlar  (tabiiy  o‘choqlilik,  kasalliklar  ekologiyasi,  ijtimoiy determinantlar va  epidemiologik  o‘tish  nazariyalari)  ko‘rib  chiqilgan.  Tabiiy- geografik,  ijtimoiy-iqtisodiy va  ekologik omillarning o‘zaro  ta’siri, shuningdek urbanizatsiya,   migratsiya,   aholi   zichligi  va  yosh   tarkibining   salomatlik ko‘rsatkichlariga aloqasi tahlil qilingan. Statistik, qiyosiy-geografik, kartografik, GIS va makoniy tahlil metodlarining o‘rni tizimlashtirilib, hududlararo taqqoslashdagi asosiy   cheklovlar   (yosh    tarkibi,   ma’lumotlar    sifati,   ekologik    xato, modifikatsiyalanuvchi hududiy birliklar muammosi) ochib berilgan. Maqola nazariy xarakterga ega bo‘lib, empirik hududiy ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga olmaydi.

References

1. Meade M.S., Emch M. Medical Geography. 3rd ed. New York: The Guilford Press, 2010. ISBN 978-1-60623-016-9.

2. Emch M., Root E.D., Carrel M. Health and Medical Geography. 4th ed. New York: The Guilford Press, 2017.

3. Pavlovsky E.N. Natural Nidality of Transmissible Diseases, with Special Reference to the Landscape Epidemiology of Zooanthroponoses. Ed. N.D. Levine; transl. F.K. Plous Jr. Urbana, London: University of Illinois Press, 1966. x+261 p.

4. Commission on Social Determinants of Health. Closing the gap in a generation: health equity through action on the social determinants of health. Final report of the Commission on Social Determinants of Health. Geneva: World Health Organization, 2008.

5. Omran A.R. The epidemiologic transition: a theory of the epidemiology of population change // The Milbank Memorial Fund Quarterly. 1971. Vol. 49, No. 4. P. 509–538.

6. Tobler W.R. A computer movie simulating urban growth in the Detroit region //Economic Geography. 1970. Vol. 46 (Suppl.). P. 234–240. DOI: 10.2307/143141.

7. Robinson W.S. Ecological correlations and the behavior of individuals // AmericanSociological Review. 1950. Vol. 15, No. 3. P. 351–357.

8. Openshaw S. The Modifiable Areal Unit Problem. Concepts and Techniques inModern Geography (CATMOG) No. 38. Norwich: Geo Books, 1984.

9. Ahmad O.B., Boschi-Pinto C., Lopez A.D., Murray C.J.L., Lozano R., Inoue M. Agestandardization of rates: a new WHO standard. GPE Discussion Paper Series No.

31. Geneva: World Health Organization, 2001.10. Anselin L. Local indicators of spatial association — LISA // GeographicalAnalysis. 1995. Vol. 27, No. 2. P. 93–115. DOI: 10.1111/j.1538- 4632.1995.tb00338.x.

11. Rushton G. Public health, GIS, and spatial analytic tools // Annual Review of PublicHealth. 2003. Vol. 24. P. 43–56.

12. Cromley E.K., McLafferty S.L. GIS and Public Health. 2nd ed. New York: The Guilford Press.

13. Uzbekistan: health system review // Health Systems in Transition. 2014. Vol. 16, No. 5. European Observatory on Health Systems and Policies.

14. Ahmedov M., Azimov R., Alimova V., Rechel B. Uzbekistan: health system review // Health Systems in Transition. 2007. Vol. 9, No. 3. P. 1–210.

15. Getis A., Ord J.K. The analysis of spatial association by use of distance statistics // Geographical Analysis. 1992. Vol. 24, No. 3. P. 189–206.

Published

2026-10-28

How to Cite

Madaminov Zafarjon Xudoyberdiyevich, & Qo‘zimatov Mardonbek Zohidjon o‘g‘li. (2026). AHOLI KASALLANISHINING GEOGRAFIK XUSUSIYATLARINI VA HUDUDIY TAFOVUTLARINI O‘RGANISHNING NAZARIY ASOSLARI. TADQIQOTLAR, 97(1), 135-143. https://alpharesearchs.com/index.php/tad/article/view/5728