AHOLI KASALLANISHINING GEOGRAFIK XUSUSIYATLARINI VA HUDUDIY TAFOVUTLARINI O‘RGANISHNING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: aholi kasallanishi, tibbiy geografiya, hududiy tafovutlar, salomatlikning ijtimoiy determinantlari, GIS, makoniy tahlil, yoshga standartlashtirish, epidemiologik o‘tish.Abstract
Annotatsiya: Maqolada aholi kasallanishining geografik xususiyatlari va hududiy tafovutlarini o‘rganishning nazariy-metodologik asoslari ilmiy adabiyotlar tahlili asosida yoritilgan. Kasallanish tushunchasi, uning asosiy ko‘rsatkichlari, tibbiy geografiya va aholi geografiyasining konseptual asoslari, hududiy tafovutlarni tushuntiruvchi yondashuvlar (tabiiy o‘choqlilik, kasalliklar ekologiyasi, ijtimoiy determinantlar va epidemiologik o‘tish nazariyalari) ko‘rib chiqilgan. Tabiiy- geografik, ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik omillarning o‘zaro ta’siri, shuningdek urbanizatsiya, migratsiya, aholi zichligi va yosh tarkibining salomatlik ko‘rsatkichlariga aloqasi tahlil qilingan. Statistik, qiyosiy-geografik, kartografik, GIS va makoniy tahlil metodlarining o‘rni tizimlashtirilib, hududlararo taqqoslashdagi asosiy cheklovlar (yosh tarkibi, ma’lumotlar sifati, ekologik xato, modifikatsiyalanuvchi hududiy birliklar muammosi) ochib berilgan. Maqola nazariy xarakterga ega bo‘lib, empirik hududiy ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga olmaydi.
References
1. Meade M.S., Emch M. Medical Geography. 3rd ed. New York: The Guilford Press, 2010. ISBN 978-1-60623-016-9.
2. Emch M., Root E.D., Carrel M. Health and Medical Geography. 4th ed. New York: The Guilford Press, 2017.
3. Pavlovsky E.N. Natural Nidality of Transmissible Diseases, with Special Reference to the Landscape Epidemiology of Zooanthroponoses. Ed. N.D. Levine; transl. F.K. Plous Jr. Urbana, London: University of Illinois Press, 1966. x+261 p.
4. Commission on Social Determinants of Health. Closing the gap in a generation: health equity through action on the social determinants of health. Final report of the Commission on Social Determinants of Health. Geneva: World Health Organization, 2008.
5. Omran A.R. The epidemiologic transition: a theory of the epidemiology of population change // The Milbank Memorial Fund Quarterly. 1971. Vol. 49, No. 4. P. 509–538.
6. Tobler W.R. A computer movie simulating urban growth in the Detroit region //Economic Geography. 1970. Vol. 46 (Suppl.). P. 234–240. DOI: 10.2307/143141.
7. Robinson W.S. Ecological correlations and the behavior of individuals // AmericanSociological Review. 1950. Vol. 15, No. 3. P. 351–357.
8. Openshaw S. The Modifiable Areal Unit Problem. Concepts and Techniques inModern Geography (CATMOG) No. 38. Norwich: Geo Books, 1984.
9. Ahmad O.B., Boschi-Pinto C., Lopez A.D., Murray C.J.L., Lozano R., Inoue M. Agestandardization of rates: a new WHO standard. GPE Discussion Paper Series No.
31. Geneva: World Health Organization, 2001.10. Anselin L. Local indicators of spatial association — LISA // GeographicalAnalysis. 1995. Vol. 27, No. 2. P. 93–115. DOI: 10.1111/j.1538- 4632.1995.tb00338.x.
11. Rushton G. Public health, GIS, and spatial analytic tools // Annual Review of PublicHealth. 2003. Vol. 24. P. 43–56.
12. Cromley E.K., McLafferty S.L. GIS and Public Health. 2nd ed. New York: The Guilford Press.
13. Uzbekistan: health system review // Health Systems in Transition. 2014. Vol. 16, No. 5. European Observatory on Health Systems and Policies.
14. Ahmedov M., Azimov R., Alimova V., Rechel B. Uzbekistan: health system review // Health Systems in Transition. 2007. Vol. 9, No. 3. P. 1–210.
15. Getis A., Ord J.K. The analysis of spatial association by use of distance statistics // Geographical Analysis. 1992. Vol. 24, No. 3. P. 189–206.