TURIZM MARKAZLARINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHIDA SHAHAR AGLOMERATSIYALARINING ROLI
Keywords:
Kalit soʻzlar: shahar aglomeratsiyasi; turizm markazi; aglomeratsiya effekti; sun’iy yoʻldosh hududlar; Toshkent; Samarqand; Qoraqalpogʻiston; Qozon aglomeratsiyasi.Abstract
Annotatsiya. Maqolada turizm markazlarining shakllanishi va rivojlanishida shahar aglomeratsiyalarining roli nazariy va empirik jihatdan tahlil qilinadi. Xorijiy (aglomeratsiya iqtisodiyoti), MDH (Qozon aglomeratsiyasi), Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston tadqiqotlari sharhi asosida aglomeratsiya va turizm oʻrtasidagi toʻrt kanal ajratildi: bozorga yaqinlik, xizmatlar klasterlashuvi, sun’iy yoʻldosh hududlarga tarqalish va ekologik-transport yuk. 2025-yil yanvar–iyul oylarida turagentlik xizmatlari hajmining 79,6 foizi Toshkent shahri va viloyatiga, 13,0 foizi Samarqand viloyatiga, atigi 1,5 foizi Fargʻona vodiysining uch viloyatiga va 0,3 foizi Qoraqalpogʻistonga toʻgʻri kelgan. Qozon aglomeratsiyasida Sviyazhsk orol-shahriga tashriflar 2010–2022-yillarda 10 mingdan 1,39 mln gacha oʻsgan; Fargʻona shahrida atmosferaga chiqindilar 2021–2023-yillarda 22,2 foizga koʻpaygan. Natijalar aglomeratsiya turizm markazlari shakllanishida muhim, ammo yagona omil emasligini koʻrsatadi; sababiy ta’sirni baholash uchun aglomeratsiya darajasidagi tashrif statistikasi zarur.
References
1. Salimova Yu.I. Shahar aglomeratsiyasi mintaqaviy siyosat vositasi sifatida // Iqtisodiyot va ta’lim. 2024. № 1. B. 386–391. DOI: 10.55439/ECED/vol25_iss1/a56.
2. Fattoxov N.A., Sobirova S.T. Antropogen omilning shaharlar geoekologik vaziyatiga ta’siri (Fargʻona–Margʻilon aglomeratsiyasi misolida) // FarDU. Ilmiy xabarlar. Maxsus son. 2024. B. 312–314. DOI: 10.56292/SJFSU/vol30_iss1_2t/a55.
3. Mardonov Sh. The U.S. experience in planning and managing agglomerations and its applicability in Uzbekistan // KIUT Publication. 2025. Vol. 1, No. 2. DOI: 10.5281/3tdes726.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Turistik agentliklar tomonidan 1,9 trln soʻmlik xizmatlar koʻrsatilgan (2025-yil yanvar–iyul). URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/63668-turistik-agentliklar-tomonidan-1-9-trln-s-mlik-khizmatlar-k-rsatilgan-2
5. Eshiniyazov B. Tourism potential of the Republic of Karakalpakstan and prospects for its development // Экономика и социум. 2023. № 8 (111). P. 76–78.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Doimiy aholi soni (jami), SDMX ma’lumotlar bazasi. URL: https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_246.pdf
7. Khusnutdinova S.R. Design of tourist destinations as a factor of strengthening agglomeration processes // Sovremennye problemy servisa i turizma. 2023. Vol. 17, No. 1. P. 39–48. DOI: 10.5281/zenodo.7933254.
8. Fujita M., Krugman P., Venables A.J. The Spatial Economy: Cities, Regions and International Trade. Cambridge, MA: MIT Press, 1999.
