INSON NUTQINI IDROK ETISH JARAYONI VA SUN’IY NEYRON TARMOQLARNING ISHLASH MEXANIZMLARINI QIYOSIY O‘RGANISH

Authors

  • Dushamova Nodirabegim Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: nutqni idrok etish, neyrolingvistika, inson miyasi, sun’iy neyron tarmoqlar, sun’iy intellekt, akustik signal, fonologik qayta ishlash, semantik tahlil, kognitiv jarayonlar, avtomatik nutqni tanib olish.

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada inson nutqini idrok etish jarayonining neyrolingvistik va kognitiv asoslari hamda sun’iy neyron tarmoqlarning nutqni qayta ishlash mexanizmlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Inson miyasida nutq signalining qabul qilinishi, fonologik birliklarning farqlanishi, so‘zlarning tanilishi va mazmunning anglanishi kabi jarayonlar yoritiladi. Shuningdek, sun’iy neyron tarmoqlarning akustik belgilarni o‘rganish, axborotni qayta ishlash va nutqni matnga aylantirish tamoyillari ko‘rib chiqiladi. Biologik va sun’iy tizimlarning o‘xshash hamda farqli jihatlari, kontekstni hisobga olish imkoniyatlari va mavjud cheklovlari aniqlanadi. Tadqiqot natijalari inson nutqini idrok etish mexanizmlarini o‘rganish sun’iy intellekt asosidagi nutq texnologiyalarini takomillashtirishda muhim ilmiy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.

References

1. Hickok, G., Poeppel, D. The cortical organization of speech processing. Nature Reviews Neuroscience. 2007. Vol. 8. P. 393–402. https://doi.org/10.1038/nrn2113

Goodfellow, I., Bengio, Y., Courville, A. Deep Learning. Cambridge, MA: MIT Press, 2016. https://www.deeplearningbook.org/

2. Adolfi, F., Bowers, J. S., Poeppel, D. Successes and critical failures of neural networks in capturing human-like speech recognition. Neural Networks. 2023. Vol. 162. P. 199–211. https://doi.org/10.1016/j.neunet.2023.02.032

3. Levelt, W. J. M. Speaking: From Intention to Articulation. Cambridge, MA: MIT Press, 1989.

4. Poeppel, D., Idsardi, W. J., van Wassenhove, V. Speech perception at the interface of neurobiology and linguistics. Philosophical Transactions of the Royal Society B. 2008. Vol. 363. P. 1071–1086. https://doi.org/10.1098/rstb.2007.2160

5. Jurafsky, D., Martin, J. H. Speech and Language Processing. Stanford University. https://web.stanford.edu/~jurafsky/slp3/

Published

2026-10-21

How to Cite

Dushamova Nodirabegim. (2026). INSON NUTQINI IDROK ETISH JARAYONI VA SUN’IY NEYRON TARMOQLARNING ISHLASH MEXANIZMLARINI QIYOSIY O‘RGANISH. TADQIQOTLAR, 96(2), 72-76. https://alpharesearchs.com/index.php/tad/article/view/5460