SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA O‘ZBEK TILIDAGI NUTQNI QAYTA ISHLASHNING NEYROLINGVISTIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, neyrolingvistika, o‘zbek tili, nutqni qayta ishlash, avtomatik nutqni tanish, neyron tarmoqlar, fonetika, semantika, tabiiy tilni qayta ishlash.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida o‘zbek tilidagi nutqni qayta ishlashning neyrolingvistik xususiyatlari nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Nutqni idrok etish, fonetik birliklarni aniqlash, so‘zlarni tanib olish, grammatik tuzilmalarni tahlil qilish va mazmunni anglash jarayonlarining o‘zaro bog‘liqligi yoritiladi. O‘zbek tilining agglutinativ xususiyati, qo‘shimchalarning ko‘pligi, erkinroq so‘z tartibi, shevalar, talaffuz variantlari va nutqdagi kontekstning avtomatik tizimlar faoliyatiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, neyron tarmoqlar, chuqur o‘rganish va avtomatik nutqni tanish texnologiyalarining imkoniyatlari hamda mavjud cheklovlari muhokama qilinadi. Maqola yakunida o‘zbek tilidagi nutq korpuslarini kengaytirish, talaffuz va grammatik xususiyatlarni hisobga oluvchi modellarni ishlab chiqish hamda neyrolingvistik yondashuvni sun’iy intellekt tizimlariga integratsiya qilish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
References
1. Hickok, G., Poeppel, D. The cortical organization of speech processing // Nature Reviews Neuroscience. — 2007. — Vol. 8. — P. 393–402. https://doi.org/10.1038/nrn2113
2. Radford, A., Kim, J. W., Xu, T., Brockman, G., McLeavey, C., Sutskever, I. Robust Speech Recognition via Large-Scale Weak Supervision // Proceedings of the 40th International Conference on Machine Learning. — 2023. — Vol. 202. — P. 28492–28518. https://proceedings.mlr.press/v202/radford23a.html
3. Conneau, A., Ma, M., Khanuja, S., Zhang, Y., Axelrod, V., Dalmia, S., Riesa, J., Rivera, C., Bapna, A. FLEURS: Few-shot Learning Evaluation of Universal Representations of Speech // 2022 IEEE Spoken Language Technology Workshop (SLT). — 2023. https://doi.org/10.1109/SLT54892.2023.10023141
4. Levelt, W. J. M. Speaking: From Intention to Articulation. — Cambridge, MA: MIT Press, 1989.
5. Jurafsky, D., Martin, J. H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition. — 3rd ed. (draft). Stanford University. URL: https://web.stanford.edu/~jurafsky/slp3/
