MARKAZIY OSIYODA IQTISODIY, SHAHARSOZLIK VA MADANIYAT RIVOJINING TARIXIY BOSQICHLARI

Abstract

Kirish: Markaziy Osiyo hududi qadimdan strategik va madaniy markaz bo‘lib, turli davrlarda ishlab chiqarish iqtisodiyoti, urbanizatsiya va madaniy yangiliklar bilan ajralib turgan. Neolit davridan boshlab Kopetdag tog‘oldi vohalaridagi qabilalar dehqonchilik va chorvachilikka o‘tish bilan barqaror tirikchilikni ta’minlay boshladi. Keyinchalik eneolit va bronza davrlarida metall asboblar ishlab chiqarish samaradorligi oshdi, yangi texnologiyalar va madaniy aloqalar sharqiy hududlarga — Murg‘ob vodiysi va Transoksaniyaga tarqaldi. Shuningdek, sug‘orish tizimlarining rivojlanishi iqtisodiy va madaniy taraqqiyotning muhim omili bo‘ldi. Miloddan avvalgi uchinchi ming yillikdan boshlab urbanizatsiya jarayonlari Namazga, Oltin-depe kabi markazlarda boshlanib, keyinchalik yunon mustamlakachiligi davrida Ay Xonim va Aleksandriya shaharlari orqali Markaziy Osiyoda shaharsozlik va madaniy o‘zgarishlar yangi bosqichga ko‘tarildi.

Ishlab chiqarish iqtisodiyotiga o'tish madaniy va ijtimoiy taraqqiyotga hal qiluvchi turtki berdi. Bu o'zgarish natijalari, ayniqsa, mis (eneolit) va keyinchalik bronza (bronza) davri asboblari ishlab chiqarish samaradorligining sezilarli darajada oshishini ko'rsatgan metall davrida yaqqol ko'rinib turibdi. Bu yangi iqtisodiy faoliyat turlarining yanada hududiy tarqalishi bilan parallel ravishda sodir bo'ldi.

Neolit ​​davrida Kopetdag tog'oldi vohalaridagi bir nechta qabilalar dehqonchilik va chorvachilikka o'tgan bo'lsa, ko'rib chiqilayotgan davrda tashqi qishloq xo'jaligi jamoalari tirikchilikni ta'minlashning yanada rivojlangan shakllarini sharqda joylashgan hududlarga, ya'ni Murg'ob vodiysiga va keyinchalik Transoksaniyaga kengaytirdilar. Kopetdag shimolidagi qadimgi aholi punktlarining keng ko'lamli qazishmalari o'sha davrdagi mahalliy jamiyatning rivojlanish davrlarini taxminiy ravishda chegaralash imkonini berdi.