PREEKLAMPSIYANI ERTA ANIQLASH VA OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI, RIVOJLANISH MEXANIZMLARI

Abstract

Annotatsiya. Preeklampsiya ilgari homiladorlikning 20-haftasidan keyin, oldin normal bosimli ayolda yangi paydo bo'lgan arterial gipertenziya (sistolik bosim ≥140 va/yoki diastolik bosim ≥90 mm sim. ust.) va proteinuriya (>300 mg/sutka) bilan kechadigan ko'p tizimli buzilish deb ta'riflangan. Yaqinda Amerika akusher-ginekologlar kolleji tashxis uchun proteinuriya endi shart emasligini ma'lum qildi. Bu asorat hanuzgacha onalar kasallanishi va o'limining yetakchi sabablaridan biri.

Klinik belgilar homiladorlikning ikkinchi yarmida paydo bo'ladi, ammo dastlabki patogenetik mexanizmlar ancha oldin boshlanadi. Sitotrofoblast spiral arteriyalarni qayta shakllantira olmaydi, natijada yo'ldosh gipoperfuziyasi va ishemiyasi yuzaga keladi; homila uchun oqibati – o'sishning sustlashishi. Ona tomondan ishemik yo'ldosh umumlashgan endotelial disfunksiyani keltirib chiqaruvchi omillarni ajratadi. Preeklampsiyaning belgilari va asoratlari (gipertenziya, proteinuriya, buyrak shikastlanishi, trombotsitopeniya, epigastral og'riq, jigar disfunksiyasi, HELLP sindromi, ko'rish buzilishlari, bosh og'rig'i, tutqanoq) shu endotelial disfunksiya bilan bog'liq. Patofiziologiya yaxshi o'rganilganiga qaramay, yagona davolovchi usul – yo'ldosh va homilani tug'dirish.

Tashxis qo'yilganda birinchi vazifa – kasallik og'irligini baholash. Og'irlik mezonlari: og'ir gipertenziya (SBP ≥160 va/yoki DBP ≥110), trombotsitopeniya <100 000/mkL, jigar transaminazalari me'yordan 2 baravar yuqori, HELLP sindromi, buyrak yetishmovchiligi, doimiy epigastral yoki o'ng qovurg'a osti og'rig'i, ko'rish yoki nevrologik simptomlar va o'tkir o'pka shishi. Dori terapiyasi og'irlikka bog'liq va antigipertenziv dorilar hamda magniy sulfatga asoslanadi; u kasallik kechishini o'zgartirmaydi, faqat intrakranial qon quyilish va tutqanoqning oldini oladi. Tug'ruq qarori homiladorlik muddati, ona va homila holati hamda og'irlikka qarab qabul qilinadi: og'ir belgilarsiz preeklampsiyada 37-haftadan keyin, og'ir preeklampsiyada 34-haftadan keyin tug'diriladi; 24–34 haftada tanlangan bemorlarda kutish taktikasi ko'rib chiqilishi mumkin; 34 haftagacha homila o'pkasi yetilishi uchun antenatal kortikosteroidlar beriladi; 24-haftagacha og'ir preeklampsiyada homiladorlikni to'xtatish muhokama qilinadi. A'zolar disfunksiyasi va homila holatining qoniqarsiz testlari har qanday muddatda tug'ruqqa ko'rsatma. Trombotsitopeniya bo'lmasa, neyraksial og'riqsizlantirish va anesteziya birinchi qator usul hisoblanadi; umumiy anesteziyada nafas yo'llari shishi va intubatsiyadan qon bosimining ko'tarilishi muhim muammo. Asosiy salbiy oqibatlar markaziy asab tizimiga qon quyilish, jigar yorilishi va buyrak yetishmovchiligi bilan bog'liq. Preeklampsiya keyingi hayotda yurak-qon tomir kasalliklari xavf omili bo'lgani uchun uzoq muddatli kuzatuv zarur.