SURUNKALI BUYRAK KASALLIGI YURAK-QON TOMIR TIZIMIGA TA'SIRI
Keywords:
Kalit so'zlar: ateroskleroz , gipertenziya , buyrak, tomir tizimiAbstract
Annotatsiya — Tezlashtirilgan yurak-qon tomir kasalligi buyrak kasalligining tez-tez uchraydigan asoratidir. Surunkali buyrak kasalligi gipertenziya va dislipidemiyani keltirib chiqaradi, bu esa o'z navbatida buyrak yetishmovchiligining rivojlanishiga hissa qo'shishi mumkin. Bundan tashqari, diabetik nefropatiya rivojlangan mamlakatlarda buyrak yetishmovchiligining asosiy sababi hisoblanadi. Gipertenziya, dislipidemia va qandli diabet birgalikda endotelial disfunksiya rivojlanishi va aterosklerozning progressiyasi uchun asosiy xavf omillari hisoblanadi. Yallig'lanish mediatorlari ko'pincha oshirilgan va renin-angiotensin tizimi surunkali buyrak kasalligida tez-tez faollashtiriladi, bu esa reaktiv kislorod turlari ishlab chiqarishining kuchayishi orqali surunkali buyrak kasalligida kuzatiladigan tezlashtirilgan aterosklerozga hissa qo'shishi mumkin. Kalsifikatsiyani rag'batlantiruvchilar oshadi, kalsifikatsiya inhibitorlari kamayadi, bu esa terminal buyrak kasalligi bilan bog'liq tomir shikastlanishida muhim ishtirokchi bo'lgan metastatik tomir kalsifikatsiyasiga moyillik yaratadi. Tezlashtirilgan ateroskleroz koronar arteriya kasalligi, yurak yetishmovchiligi, insult va periferik arteriya kasalligining keng tarqalishiga olib keladi. Natijada, surunkali buyrak yetishmovchiligi bo'lgan bemorlar yurak-qon tomir hodisalari tufayli yuqori kasallanish va o'lim xavfiga duchor bo'ladilar. Yurak-qon tomir kasalligining oldini olish va davolash surunkali buyrak kasalligi bo'lgan bemorlarni boshqarishdagi asosiy masalalar hisoblanadi.
References
1. Daminov T.A., Tadjieva N.U. Ichki kasalliklar // Toshkent. 2005 y.
2. World Health Organization (WHO). Global report on diabetes // Geneva. 2016.
3. Harrison T.R. Harrison’s Principles of Internal Medicine // McGraw-Hill, 20th edition, 2018.
4. Katzung B.G. Basic & Clinical Pharmacology // New York, 2021.
5. Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. – Elsevier, 2022.
6. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Yurak-qon tomir kasalliklari bo‘yicha milliy dastur. – Toshkent, 2021.
7. Shodmonov A., Rasulov N. Ichki kasalliklar. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2020.
8. Internet saytlari:
– www.who.int
– www.idf.org
– www.cdc.gov
