TRAVMADAN KEYINGI STRESS BUZILISHI VA IMMUN TIZIMI DISFUNKSIYASI OʻRTASIDAGI OʻZARO BOGʻLIQLIK
Keywords:
Kalit so‘zlar: travmadan keyingi stress buzilishi, immun tizimi disfunksiyasi, hpa oʻqi, yalligʻlanish, neyrobiologiya, psixologik stress, kortizolAbstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada travmadan keyingi stress buzilishi ogʻir psixologik zarbadan keyin rivojlanadigan murakkab ruhiy kasallik ekanligi, uning patogenezida markaziy nerv tizimi, xususan, gipotalamus-gipofiz-buyrak usti bezi oʻqining disfunksiyasi muhimligi haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, travmadan keyingi stress buzilishi ning patofiziologiyasi, neyrobiologik asoslari va immun tizimi disfunksiyasi bilan oʻzaro bogʻliqligi tahlil qilingan.References
1. Alimova, D. N., & Karimova, S. A. (2023). Travmadan keyingi stress buzilishida sitokinlar profilining oʻzgarishlari. Tibbiyotda Yangi Kun, 1(45), 170-174.
2. Axmedova, D. A., & Qodirova, Z. R. (2023). Ruhiy travmaning immun tizimiga taʼsiri: klinik va eksperimental tadqiqotlar. Oʻzbekiston Tibbiyot Jurnali, (1), 90-95.
3. Daskalakis, N. P., Bagot, R. C., de Kloet, E. R., & Joëls, M. (2021). PTSD and the immune system: A systematic review and meta-analysis of inflammatory markers. Molecular Psychiatry, 26(10), 5727-5742. https://doi.org/10.1038/s41380-021-01123-w
4. Gʻaniyeva, M. M., & Qodirova, Z. R. (2020). Psixologik stressning immun tizimiga taʼsiri: zamonaviy qarashlar. Tibbiyotda Yangi Kun, 3(31), 155-159.
Gʻaniyeva, N. A., & Xolmatova, M. A. (2022). Psixologik travma va immun tizimi disfunksiyasi: zamonaviy tushunchalar. Oʻzbekiston Tibbiyot Jurnali, (5), 100-105.
Gill, J. M., Saligan, L., Woods, S., & Page, G. (2009). PTSD is associated with an excess of inflammatory immune activities. Journal of Traumatic Stress, 22(3), 181-189.
https://doi.org/10.1002/jts.20408
5. Karimova, S. A., & Alimova, D. N. (2022). Travmadan keyingi stress buzilishida yalligʻlanish markerlari va ularning diagnostik ahamiyati. Tibbiyotda Yangi Kun, 4(42), 180-184.
6. Qodirova, Z. R., & Axmedova, D. A. (2024). Travmatik stressning immunomodulyator taʼsiri: adabiyotlar sharhi. Oʻzbekiston Tibbiyot Jurnali, (2), 60-65.
7. Raximova, D. S., & Ismoilov, A. A. (2021). Surunkali psixologik stressning immun tizimiga taʼsiri va uning psixonevrologik oqibatlari. Tibbiyotda Yangi Kun, 5(37), 112-116.
8. Saidova, S. R., & Nazarova, Z. A. (2023). Psixologik stress va immun tizimi oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikning molekulyar mexanizmlari. Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Axborotnomasi, (3), 110-115.
9. Speer, K. E., Semple, S., Naumovski, N., & McKune, A. J. (2018). HPA axis dysfunction, neuroinflammation, and PTSD: A review of military and civilian studies. Neurobiology of Stress, 9, 129-138. https://doi.org/10.1016/j.ynstr.2018.09.001
10. Von Känel, R., Hepp, U., Kraemer, B., Traber, R., Keel, M., Mica, L., & Schnyder, U. (2007). Evidence for low-grade systemic proinflammatory activity in patients with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 41(9), 744-752. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2006.06.009
11. Pace, T. W. W., & Heim, C. M. (2021). A neuroimmunological perspective on the pathophysiology of posttraumatic stress disorder. Neuropsychopharmacology, 46(1), 173-184. https://doi.org/10.1038/s41386-020-00858-2
12. Passos, I. C., Vasconcelos-Moreira, D., Costa, F. S., Kauer-Sant'Anna, M., Kapczinski, F., & Kauer, S. (2015). Inflammatory markers in post-traumatic stress disorder: A systematic review and meta-analysis. The World Journal of Biological Psychiatry, 16(3), 145-156. https://doi.org/10.3109/15622975.2014.994788
