KO'P QAVATLI TEMIR-BETON BINOLARNI LOYIHALASHDA GENETIK ALGORITMLARDAN FOYDALANISH: SEYSMIK XAVFSIZLIK VA MATERIAL TEJAMKORLIGI
Keywords:
Kalit so'zlar: genetik algoritm, seysmik optimallashtirish, KMK 2.01.03-19, temir-beton konstruksiyalar, BIM-texnologiyalar, Lira-SAPR, torsion effekti, diafragma.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada ko'p qavatli temir-beton binolarning konstruktiv sxemasini avtomatik ravishda optimallashtirish uchun genetik algoritmlarga asoslangan sun'iy intellekt kompleksi taqdim etiladi. Tadqiqotning maqsadi O'zbekiston Respublikasi qurilish me'yorlari (KMK 2.01.03-19, KMK 2.03.01-96) talablarini to'liq bajargan holda, beton va armatura sarfini 10–15% ga kamaytirish, hamda loyihalash vaqtini sezilarli darajada qisqartirishdir. Taklif etilayotgan tizim Revit, Dynamo, Python va Lira-SAPR dasturlarini yagona zanjirga birlashtiradi. Genetik algoritm diafragmalar soni, joylashuvi va qalinligini shunday tanlaydiki, binoning torsion effektlari minimal bo'lsin, qavatlararo siljishlar esa me'yoriy chegaradan oshmasin. Tadqiqot natijalari an'anaviy loyihalash uslubiga nisbatan muhim iqtisodiy va texnik afzalliklarni ko'rsatadi.
References
1. KMK 2.01.03-19. Qurilishda seysmiklikka hisoblash. O'zbekiston Respublikasi, 2019.
2. KMK 2.03.01-96. Beton va temir-beton konstruksiyalar. O'zbekiston Respublikasi, 1996.
3. Kaveh A., Talatahari S. Optimum design of skeletal structures using imperialist competitive algorithm // Computers & Structures. 2010. Vol. 88, No. 21–22. P. 1220–1229.
4. Liang Y. et al. Generative AI design for building structures // Construction and Building Materials. 2022. Vol. 320.
5. Temur R. et al. Automation and Genetic Algorithm Optimization for Seismic Modeling and Analysis of Tall RC Buildings // Buildings. 2025. Vol. 15(19), 3618.
6. Mortazavi A., Toğan V., Nuhoğlu A. An integrated particle swarm optimizer for optimization of truss structures with discrete variables // Structural Engineering and Mechanics. 2017.
