ABDULHAMID CHO‘LPONNING TARJIMONLIK VA MILLIY ADABIY TAFAKKUR RIVOJIDAGI O‘RNI: QATAG‘ON SHAROITIDA IJODIY MEROS TAQDIRI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Abdulhamid Cho‘lpon, qatag‘on, tarjimonlik, “Hamlet”, milliy adabiyot, jadidchilik, adabiy tafakkur, teatr, tarjima madaniyati, “Kecha va kunduz”.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada Abdulhamid Cho‘lponning tarjimonlik faoliyati va uning XX asr boshlaridagi o‘zbek milliy adabiy tafakkuri rivojiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda Cho‘lponning “Adabiyot nadur?” maqolasi, she’riy to‘plamlari, nasriy va dramatik asarlari hamda jahon adabiyotidan qilgan tarjimalari o‘zaro bog‘liq jarayon sifatida ko‘rib chiqiladi. Ayniqsa, Uilyam Shekspirning “Hamlet”, Aleksandr Pushkinning “Dubrovskiy” va “Boris Godunov”, Maksim Gorkiyning “Ona” kabi asarlarini o‘zbek tiliga o‘girish tajribasi milliy tarjima madaniyati shakllanishi nuqtayi nazaridan yoritiladi. Maqolada tarjima Cho‘lpon uchun shunchaki boshqa tildagi matnni o‘zbekchaga ko‘chirish emas, balki jahon badiiy tafakkurini milliy adabiy muhitga olib kirish vositasi bo‘lganligi asoslanadi. Shuningdek, 1920–1930-yillardagi siyosiy-madaniy bosimlar, 1937-yildagi hibs va 1938-yildagi qatl Cho‘lponning ijodiy faoliyati bilan bog‘liq holda, tarixiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy xulosasi shundan iboratki, Cho‘lpon merosida ijod, tarjima, teatr va adabiy tanqid bir-birini to‘ldirgan yagona ma’rifiy-adabiy tizimni tashkil etgan.
References
1. Cho‘lpon. Adabiyot nadur? - Toshkent: Cho‘lpon, 1994. - 5-betdan foydalanildi.
2. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi. Abdulhamid Cho‘lpon: hayoti va ijodiy faoliyati. - Elektron ilmiy-biografik material, 2026.
3. Cho‘lpon. Yana oldim so‘zimni. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1991.
4. O‘zbekiston Milliy kutubxonasi. Cho‘lpon she’rlari. - Elektron resurs.
5. Uzpedia. Abdulhamid Cho‘lpon: tarjima asarlari va adabiy merosi. - Elektron ensiklopedik resurs.
6. Cho‘lpon. Ko‘lagada qolg‘onlar to‘g‘risida. - 1935. Elektron matn.
7. Abdulhamid Cho‘lponning “Hamlet” tarjimasi haqida. // Journal of International Scientific Research. - 2025. - Vol. 2, Issue 8.
8. Jahon teatri tarixi. - Namangan: NamDU elektron kutubxonasi materiali. - “Hamlet” sahnalashtirilishi haqidagi ma’lumotlar.
9. Yosh Tarixchilar Klubi. Cho‘lponning 1930-yillardagi tarjimonlik faoliyati haqida material. - Elektron resurs.
10. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. - Toshkent: Fan, 2001. - Cho‘lpon ijodi va badiiy tafakkurga oid qism.
11. Ziyouz. Abdulhamid Cho‘lpon (1897–1938): hayoti va ijodi. - Elektron resurs.
12. Cho‘lpon. Asarlar. IV jildlik. - Toshkent: Akademnashr, 2016.
