PREEKLAMPSIYA ERTA TASHXIS QO‘YISH VA OLDINI OLISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Preeklampsiya, homiladorlik, arterial gipertenziya, proteinuriya, endotelial disfunksiya, yo‘ldosh ishemiyasi, bachadon-yo‘ldosh qon aylanishi, dopplerometriya, xavf omillari, erta tashxis, profilaktika, asetilsalitsil kislotasi, kalsiy, antenatal kuzatuv.Abstract
Annotatsiya: Preeklampsiya homiladorlikning 20-haftasidan keyin rivojlanadigan, arterial gipertenziya, proteinuriya va ona a’zolari faoliyatining buzilishi bilan kechuvchi ko‘p tizimli akusherlik asoratidir. Uning patogenezida trofoblast invaziyasining buzilishi, bachadon-yo‘ldosh qon aylanishining yetarli shakllanmasligi, yo‘ldosh ishemiyasi, tomir endoteliyining zararlanishi va tizimli tomir spazmi muhim o‘rin tutadi. Erta tashxis qo‘yishda homiladorlikning birinchi trimestridan boshlab xavf omillarini aniqlash, arterial bosimni muntazam nazorat qilish, bachadon arteriyalari qon oqimini dopplerometriya yordamida baholash hamda zarur hollarda laborator ko‘rsatkichlarni tekshirish muhim hisoblanadi. Preeklampsiyaning asosiy xavf omillariga avvalgi homiladorlikdagi preeklampsiya, surunkali arterial gipertenziya, buyrak kasalliklari, qandli diabet, autoimmun kasalliklar, ko‘p homilalik va semizlik kiradi. Yuqori xavf guruhidagi homiladorlarda past dozali asetilsalitsil kislotasini erta muddatlarda qo‘llash preeklampsiyaning, ayniqsa uning muddatidan oldingi shakllarining rivojlanish xavfini kamaytiradi. Ratsionda kalsiy yetishmovchiligi mavjud bo‘lgan ayollarda kalsiy preparatlarini qo‘llash ham profilaktik ahamiyatga ega. Erta xavf stratifikatsiyasi, muntazam antenatal kuzatuv va o‘z vaqtida profilaktik choralarni boshlash preeklampsiyaning og‘ir shakllari hamda ona va homila uchun noxush oqibatlarning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi.
References
1. Allayorov Ya.N. Akusherlik va ginekologiya. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2017. 432 b.
2. Allayorov Ya.N. Akusherlik. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2011. 464 b.
3. Allayorov Ya.N., Asqarova F.Q. Akusherlik va ginekologiyada hamshiralik ishi. Toshkent: Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi, 2023. 486 b.
4. Ayupova F.M., Ixtiyarova G.A. Akusherlik va ginekologiya. Buxoro: Buxoro nashr, 2021. 496 b.
5. Ixtiyarova G.A. Akusherlik va ginekologiyada hamshiralik ishi. Toshkent: Cho‘lpon nomidagi NMIU, 2019. 384 b.
6. Kattaxodjaeva M.X. Akusherlik va ginekologiya. Toshkent: Asian Books House, 2021. 268 b.
7. Xudoyarova D.R. va boshq. Normal akusherlik. Samarqand: Tibbiyot ko‘zgusi, 2021. 108 b.
8. Ixtiyarova G.A. Oilaviy shifokorlikda akusherlik. Toshkent: Durdona, 2025. 354 b.
9. Айламазян Э.К. Акушерство. Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2015. 704 с.
10. Савельева Г.М., Сухих Г.Т., Серов В.Н. и др. Акушерство: национальное руководство. Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2019. 1080 с.
11. Стрижаков А.Н., Игнатко И.В. Акушерство. Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2020. 1002 с.
12. American College of Obstetricians and Gynecologists. Gestational Hypertension and Preeclampsia: ACOG Practice Bulletin No. 222. Obstetrics & Gynecology. 2020;135(6)–e260.
