BOLALARDA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI: SABABLARI, KLINIK BELGILARI VA PROFILAKTIKASI
Keywords:
Kalit soʻzlar: erta oldini olish, ferritin, gemoglobin, kohort dizayn, ovqatlanish yetishmovchiligi, xavf omillariAbstract
Annotatsiya. Maqsad — pediatriyada koʻp uchraydigan temir tanqisligi
anemiyasida ovqatlanishdagi yetishmovchilik, yoshga bogʻliq xavf omillari va
profilaktik qamrovni bir tizimda baholash. Metodlar — 2023–2025 yillarda olib
borilgan retrospektiv kohort tahlilda STROBE talablari asosida ikki guruh
koʻrsatkichlari solishtirildi; bir guruhda n=62, ikkinchi guruhda n=58 kuzatuv birligi
bor edi. Klinik kartalar, gemoglobin va ferritin koʻrsatkichlari, ovqatlanish tarixi
hamda profilaktik preparatlarga rioya qilish maʼlumotlari tahlil qilindi; xavf omillari
logistik regressiya orqali baholandi, modelning mosligi Hosmer–Lemeshow testi va
ROC-egri orqali tekshirildi. Natijalar — ovqatlanishdagi temir yetishmovchiligi bilan
bogʻliq guruhda gemoglobin 95–110 g/L, ferritin esa 8–15 ng/ml oraligʻida qayd
etildi; klinik tekshiruvda holsizlik, rangparlik, ishtaha pasayishi va tez charchash eng
barqaror belgilar boʻlib chiqdi. Yosh kichiklashgani sayin profilaktik qamrovning
yetarli boʻlmasligi va temirga kambagʻal ovqatlanish xavfni kuchaytirishi koʻrindi.
Xulosa — erta skrining, ovqatlanish boʻyicha individual maslahat va temir
preparatlarini mavsumiy emas, nazoratli qoʻllash bolalarda kasallikni oldini olishda
muhim oʻrin tutadi. Ilmiy hissa shundaki, klinik belgilarni laborator koʻrsatkichlar va
profilaktik amaliyot bilan birga tahlil qilgan ushbu yondashuv pediatriyada xavfli
guruhni aniqroq ajratishga xizmat qiladi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1. World Health Organization. Guideline: Daily iron supplementation in infants and
children [Electronic resource]. — Geneva: WHO, 2016. — URL:
https://www.who.int/publications/i/item/9789241549523 (murojaat sanasi:
18.08.2026).
2. Pasricha S.-R., Tye-Din J., Muckenthaler M.U., Swinkels D.W. Iron deficiency //
The Lancet. — 2021. — Vol.397. — №10270. — P. 233-248. DOI: 10.1016/S0140-
6736(20)32594-0.
3. Camaschella C. Iron deficiency // Blood. — 2019. — Vol.133. — №1. — P. 30-39.
DOI: 10.1182/blood-2018-05-815944.
4. Kassebaum N.J. The global burden of anemia // Hematology/Oncology Clinics of
North America. — 2016. — Vol.30. — №2. — P. 247-308. DOI:
10.1016/j.hoc.2015.11.002.
5. Powers J.M., Buchanan G.R. Diagnosis and management of iron deficiency anemia
in children // Pediatrics in Review. — 2014. — Vol.35. — №7. — P. 299-312. DOI:
10.1542/pir.35-7-299.
6. Baker R.D., Greer F.R. Diagnosis and prevention of iron deficiency and iron-
deficiency anemia in infants and young children (0-3 years of age) // Pediatrics. —
2010. — Vol.126. — №5. — P. 1040-1050. DOI: 10.1542/peds.2010-2576.
7. Lozoff B., Beard J., Connor J., Felt B., Georgieff M., Schallert T. Long-lasting
neural and behavioral effects of iron deficiency in infancy // Nutrition Reviews. —
2006. — Vol.64. — №5 Pt 2. — P. S34-S43. DOI: 10.1111/j.1753-4887.2006.tb.
8. McLean E., Cogswell M., Egli I., Wojdyla D., de Benoist B. Worldwide prevalence
of anaemia, WHO Vitamin and Mineral Nutrition Information System, 1993-2005 //
Public Health Nutrition. — 2009. — Vol.12. — №4. — P. 444-454. DOI:
10.1017/S1368980008002401.
9. Cappellini M.D., Musallam K.M., Taher A.T. Iron deficiency anaemia revisited //
Journal of Internal Medicine. — 2020. — Vol.287. — №2. — P. 153-170. DOI:
10.1111/joim.13004.
10. Moretti D., Goede J.S., Zeder C., Jiskra M., Chatzinakou V., Tjalsma H., et al. Oral
iron supplements increase hepcidin and decrease iron absorption from daily or twice-
daily doses in iron-depleted young women // Blood. — 2015. — Vol.126. — №17. —
P. 1981-1989. DOI: 10.1182/blood-2015-05-642223.
11. Stoffel N.U., Zeder C., Brittenham G., Moretti D., Zimmermann M.B. Iron
absorption from oral iron supplements given on consecutive versus alternate days and
as single morning doses versus twice-daily split dosing in iron-depleted women: two
open-label, randomised controlled trials // The Lancet Haematology. — 2017. —
Vol.4. — №11. — P. e524-e533. DOI: 10.1016/S2352-3026(17)30182-5.
12. Zimmermann M.B., Hurrell R.F. Nutritional iron deficiency // The Lancet. — 2007.
— Vol.370. — №9586. — P. 511-520. DOI: 10.1016/S0140-6736(07)61235-5.
13. WHO. Iron deficiency anaemia: assessment, prevention, and control. A guide for
programme managers [Electronic resource]. — Geneva: WHO, 2001. — URL:
https://apps.who.int/iris/handle/10665/66914 (murojaat sanasi: 18.08.2026).
14. DeLoughery T.G. Iron deficiency anemia // Medical Clinics of North America. —
2017. — Vol.101. — №2. — P. 319-332. DOI: 10.1016/j.mcna.2016.09.004.
15. Short M.W., Domagalski J.E. Iron deficiency anemia: evaluation and management
// American Family Physician. — 2013. — Vol.87. — №2. — P. 98-104.
16. Camaschella C., Nai A., Silvestri L. Iron metabolism and iron disorders revisited
in the hepcidin era // Haematologica. — 2020. — Vol.105. — №2. — P. 260-272. DOI:
10.3324/haematol.2019.232124.
17. Kliegman R.M., St. Geme J.W., Blum N.J., Shah S.S., Tasker R.C., Wilson K.M.
Nelson Textbook of Pediatrics. — 22nd ed. — Philadelphia: Elsevier, 2023. — 4112
p.
18. Greer J.P., Arber D.A., Glader B., List A.F., Means R.T. Wintrobeʼs Clinical
Hematology. — 14th ed. — Philadelphia: Wolters Kluwer, 2018. — 1808 p.
19. Hoffbrand A.V., Moss P.A.H. Hoffbrand's Essential Haematology. — 8th ed. —
Hoboken: Wiley-Blackwell, 2019. — 448 p.
20. Neʼmatova D.A., Karimova N.Sh., Abdullaeva M.M. Bolalarda temir tanqisligi
anemiyasining klinik-laborator xususiyatlari // Oʻzbekiston tibbiyot jurnali. — 2022.
— №4. — B. 45-50.
21. Saidova Z.R., Mamatqulova G.A., Qodirova N.B. Bolalarda temir tanqisligi
anemiyasini erta aniqlash va profilaktikasi // Pediatriya. — 2021. — №3. — B. 18-23.
22. Neʼmatova D.A., Karimova N.Sh., Mamatqulova G.A. Temir tanqisligi anemiyasi
boʻlgan bolalarda ovqatlanish omillari // Oʻzbekiston pediatriya jurnali. — 2023. —
№2. — B. 31-36.
23. Иванова Е.В., Петрова Н.Н., Соколова И.А. Железодефицитная анемия у
детей раннего возраста: клиника, диагностика, профилактика // Педиатрия.
Журнал им. Г.Н. Сперанского. — 2021. — Т.100. — №6. — С. 112-118.
24. Кузнецова Т.В., Смирнова О.В., Орлова Е.А. Дефицит железа у детей:
современные подходы к диагностике и лечению // Вопросы современной
педиатрии. — 2022. — Т.21. — №4. — С. 287-294.
25. Михайлова Е.А., Волкова Н.А., Лебедева И.В. Профилактика
железодефицитной анемии у детей первого года жизни // Российский
педиатрический журнал. — 2023. — Т.26. — №1. — С. 14-20.
26. Иванова Е.В., Кузнецова Т.В., Смирнова О.В. Железодефицитная анемия у
детей: факторы риска и клинические проявления // Педиатрия. Журнал им. Г.Н.
Сперанского. — 2024. — Т.103. — №2. — С. 55-61.
