O'LIM SABABI O'TKIR YURAK-QON TOMIR YETISHMOVCHILIGI BO'LGAN HOLATDA SILDENAFILNI SIYDIK VA ICHKI A'ZO TO'QIMASIDA POSTMORTEM ANIQLASH: SUD-KIMYOVIY KLINIK HOLAT TAHLILI
Keywords:
Kalit so'zlar: sildenafil; fosfodiesteraza-5 ingibitori; sud-kimyoviy toksikologiya; yupqa qatlamli xromatografiya; UF-spektrofotometriya; postmortem diagnostika; to'satdan yurak o'limi.Abstract
ANNOTATSIYA
Sildenafil kabi fosfodiesteraza-5 (FDE-5) ingibitorlari erektil disfunksiyani
davolashda keng qo'llaniladi va ko'pincha shifokor nazoratisiz, ba'zan esa jinsiy
quvvatni oshirish uchun sotiladigan biologik faol qo'shimchalar (BAD) tarkibida
yashirin (deklaratsiya qilinmagan) qo'shimcha modda sifatida iste'mol qilinadi.
Ularning tomir kengaytiruvchi va bosimni pasaytiruvchi ta'siri, oldindan mavjud,
ba'zan tashxis qo'yilmagan yurak kasalligi bo'lgan erkaklarda o'tkir yurak-qon tomir
hodisalarini keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu maqolada Andijon viloyatidagi
mehmonxonalardan birida vafot etgan holda topilgan, jasadi yonidan sildenafil
tabletkalari chiqqan 48 yoshli erkak bo'yicha holat tasvirlanadi. Yorib ko'rish natijasida
tarqoq koronar ateroskleroz va o'tkir yurak-qon tomir yetishmovchiligiga xos miokard
o'zgarishlari aniqlangan, mexanik shikastlanish belgilari topilmagan. Qon, siydik va
ichki a'zo to'qimasi (jigar, oshqozon devori) namunalari sud-kimyoviy tahlilga
yuborilib, ishqoriy suyuqlik-suyuqlik ekstraksiyasi, ikki tizimli yupqa qatlamli
xromatografiya (YuQX), rangli (nuqtali) reaksiyalar va ultrabinafsha (UF)
spektrofotometriyadan iborat kombinatsiyalangan protokol — soxta BAD tarkibidagi
sildenafil va tadalafilni aniqlash uchun ilgari tavsiflangan sifat usuli hamda klassik
toksikologik izolirovka usullari asosida moslashtirilgan — qo'llanildi. Sildenafil qonda
aniqlanmadi, biroq siydik va jigar ekstraktlarida aniqlandi; xromatografik
harakatchanlik, rangli reaksiyalar va UF-yutilish maksimumlari standart namuna
ko'rsatkichlariga mos keldi. Sud-tibbiy xulosaga ko'ra o'lim sababi o'tkir yurak-qon
tomir yetishmovchiligi bo'lib, sildenafil qo'shimcha omil sifatida baholandi. Ushbu
holat xromatografiya-mass-spektrometriyaga ega bo'lmagan mintaqaviy sud-kimyo
laboratoriyalari uchun arzon va asbob talab qilmaydigan skrining protokolining ham
diagnostik qiymatini, ham talqin cheklovlarini ko'rsatadi hamda FDE-5
ingibitorlarining to'satdan yurak o'limidagi sud-tibbiy ahamiyatini tasdiqlaydi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Shilova Ye.Yu., Shabalina A.E., Kirichek A.V. Falsifikatsiyalangan
biologik faol oziq-ovqat qo'shimchalaridagi jinsiy stimulyatorlar tadalafil va
sildenafilni aniqlash. Butlerov Communications. 2014;38(4):126–133.
2. Tracqui A, Miras A, Tabib A, va boshq. Sildenafil sitrat (Viagra®) bilan
o'limga olib keluvchi ortiqcha doza: birinchi hisobot va adabiyotlar sharhi. Human
& Experimental Toxicology. 2002;21(11):623–629.
3. Weinmann W, Bohnert M, Wiedemann A, va boshq. LC/MS va
LC/MS/MS yordamida sildenafil (Viagra) va uning metabolitlarini postmortem
aniqlash va identifikatsiya qilish. International Journal of Legal Medicine.
2001;114:252–258.
4. Özkök A, Seçkin Ö, Dinçer B, Özsoy S, Akar T. Ishemik yurak
kasalligidan vafot etgan erkaklarda sildenafil musbatligi va surunkali yurak
patologiyasi: yosh va jinsi bo'yicha moslashtirilgan postmortem holat-nazorat
tadqiqoti. Diagnostics. 2026;16(15):2400.
5. Pfizer Inc. VIAGRA® (sildenafil sitrat) tabletkalari, rasmiy retsept
ma'lumotnomasi (klinik farmakologiya / farmakokinetika bo'limi). AQSh Oziq-
ovqat va Dori Vositalari Boshqarmasi (FDA) dori yorlig'i.
6. Kramarenko V.F. Токсикологическая химия. Kiyev, 1989.
7. Ikromov L.T., Mirxaitov T., Tojiyev M.A., Yuldashev Z.A. Toksikologik
kimyo. Toshkent, 2010.
8. Moffat AC, Osselton MD, Widdop B, Watts J (tahr.). Clarke's Analysis of
Drugs and Poisons in Pharmaceuticals, Body Fluids and Postmortem Material. 4-
nashr. London: Pharmaceutical Press; 2011.
