METROPOLITEN YER OSTI INSHOOTLARIDA YONGʻIN VA TEXNOGEN XAVFLARNI BOSHQARISH TIZIMINI SHAKLLANTIRISHDA RAQAMLI EGIZAK (DIGITAL TWIN) SIMULYATSIYASI
Keywords:
raqamli egizak, metropoliten, yongʻin xavfsizligi, evakuatsiya simulyatsiyasi, texnogen xavf, ASET/RSET, sunʼiy intellekt.Abstract
Metropoliten yer osti inshootlari yopiq geometriya, yuqori yoʻlovchi zichligi,
cheklangan chiqish yoʻllari va tutunning tez tarqalishi sababli yongʻin hamda
texnogen xavflar jihatidan eng murakkab obyektlar qatoriga kiradi. Maqolada 2021
2026-yillardagi xalqaro tadqiqotlar asosida metro inshootlarida xavflarni boshqarish
uchun raqamli egizak (Digital Twin, DT) tizimini shakllantirishning konseptual
arxitekturasi va simulyatsiya protokoli asoslab berilgan. Sensor maʼlumotlari, olov va
tutun tarqalishi modeli, agentga asoslangan evakuatsiya modeli hamda sunʼiy intellekt
bashoratini birlashtiruvchi besh qatlamli arxitektura taklif etiladi. Adabiyotlar tahlili
shuni koʻrsatadiki, evakuatsiya samaradorligini asosan vertikal harakat yoʻllari
(zinapoya, eskalator) cheklaydi, yoʻnaltirilgan evakuatsiya esa gavjumlikni sezilarli
kamaytiradi, chuqur oʻrganish modellari esa olov joyi va kattaligini real vaqtda
bashorat qila oladi. Maqola oxirida ASET/RSET mezonlariga asoslangan ssenariylar
matritsasi va modelni tasdiqlash (validatsiya) tartibi keltirilgan.
References
1.
Zhang X., Jiang Y., Wu X., Nan Z., Jiang Y., Shi J., Zhang Y.,
Huang X., Huang G.G.Q. AIoT-enabled digital twin system for smart tunnel fire
