BUXORO VILOYATINING TUPROQ-IQLIM SHAROITIDA AMARANT NAVLARINING OʻSISHI, RIVOJLANISHI VA HOSILDORLIGIGA TOMCHILATIB SUGʻORISH REJIMLARINING TAʻSIRI
Keywords:
ushbu maqoladagi raqamli natijalar dissertatsiyaning haqiqiy dala maʻlumotlari taqdim etilmagani sababli ilmiy adabiyotlar va agronomik qonuniyatlarga tayangan holda namunaviy-modellashtirilgan. Nashrga taqdim etishdan oldin ularni muallifning real tajriba natijalari bilan almashtirish talab etiladi.Abstract
Maqolada Buxoro viloyatining keskin kontinental, issiq va suv tanqis sharoitida
donli amarant navlarining oʻsishi, rivojlanishi va hosildorligiga tomchilatib sugʻorish
rejimlarining taʻsirini baholashning ilmiy-uslubiy asoslari yoritilgan. Tajriba
sxemasida uchta nav (V1, V2 va V3) hamda oʻsimlik suv isteʻmolining 60, 80 va 100%
ETc darajasiga mos sugʻorish variantlari qabul qilingan. Fenologik kuzatuvlar,
oʻsimlik boʻyi, barg sathi, quruq biomassa, vegetatsiya davri, don hosildorligi va suv
sarfi oʻrtasidagi bogʻlanishlar ikki omilli dispersion tahlil, korrelyatsiya va regressiya
usullari orqali baholangan. Namunali model natijalari 80% ETc rejimida oʻsimlikning
vegetativ rivojlanishi keskin cheklanmasdan, toʻliq sugʻorishga nisbatan suv sarfini
kamaytirish mumkinligini koʻrsatadi. V2 navida 80% ETc sharoitida don hosildorligi
2,46 t/ga atrofida shakllanib, 100% ETc variantidan farqi cheklangan, biroq 60% ETc
da oʻsish surʻati, barg sathi va biomassa toʻplanishi sezilarli pasaygan. Buxoro
sharoitida maksimal hosil emas, balki hosil va suv sarfi oʻrtasidagi maqbul nisbatni
References
1. Karimov A., Khalikov B., Isaev S. et al. Efficiency of drip irrigation in amaranth
production using the HYDRUS-1D model. Frontiers in Sustainable Food Systems.
2025;9:1612679. doi:10.3389/fsufs.2025.1612679.
2. Macías-Naranjo S.M., Arjona J.M., Huebra-Montero L. et al. Amaranth, the ancient
pseudocereal: a promising crop for climate-resilient agriculture and healthy diets.
Frontiers in Plant Science. 2026;17:1716624.
3. Netshimbupfe M.H. et al. Productivity of selected African leafy vegetables under
varying water regimes. Agronomy. 2020;10(6):916.
4. Allen R.G., Pereira L.S., Raes D., Smith M. Crop Evapotranspiration: Guidelines
for Computing Crop Water Requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper 56.
Rome: FAO; 1998.
5. FAO. Drip Irrigation. Irrigation Water Management: Training Manual. Rome: Food
and Agriculture Organization of the United Nations.
6. FAO. Agro-ecological zones and land quality in Uzbekistan. In: Fertilizer use by
crop in Uzbekistan. Rome: FAO.
7. Liu F., Stützel H. Biomass partitioning, specific leaf area, and water use efficiency
of vegetable amaranth in response to drought stress. Scientia Horticulturae.
2004;102(1):15–27.
8. Drought Tolerance Mechanisms in Grain and Vegetable Amaranthus Species:
Physiological, Biochemical and Molecular Insights. Horticulturae. 2025;11(10):1226.
9. Grain amaranth, a potential and resilient food crop amenable to processing for
diverse food and other products. Frontiers in Sustainable Food Systems. 2025.
10. Identification of Factors Linked to Higher Water-Deficit Stress Tolerance in
Amaranthus hypochondriacus Compared to Other Grain Amaranths. Plants. 2019.