KOMPETENSIYAGA ASOSLANGAN TA’LIM YONDASHUVINING MOHIYATI VA EVOLYUTSIYASI
Keywords:
XXI asrda ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan biri shaxsni tayyor bilimlarni o‘zlashtiruvchi subyekt sifatida emas, balki o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalarni turli, jumladan, noaniq va o‘zgaruvchan vaziyatlarda mustaqil qo‘llay oladigan faol shaxs sifatida shakllantirishdan iborat. Mehnat bozori, texnologiyalar,Abstract
Maqolada kompetensiyaga asoslangan ta’lim yondashuvining nazariy mohiyati,
shakllanish omillari va zamonaviy ta’lim tizimidagi evolyutsiyasi tahlil qilinadi.
Tadqiqotning asosiy e’tibori ta’lim mazmunining bilimlarni uzatishga yo‘naltirilgan
an’anaviy modeldan o‘quvchining bilim, ko‘nikma, munosabat va qadriyatlarni turli
vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyatiga asoslangan modelga o‘tish jarayonini ochib
berishga qaratilgan. Kompetensiya tushunchasining pedagogik adabiyotlarda
shakllanishi, “ta’lim maqsadlari asosida o‘qitish”, o‘quv natijalariga yo‘naltirilgan
ta’lim va kompetensiyaga asoslangan ta’lim o‘rtasidagi uzviylik qiyosiy-tahliliy
jihatdan yoritilgan. Tadqiqotda tizimli, tarixiy-qiyosiy, kompetensiyaviy, kontent
tahlil va modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijasida kompetensiyaga
asoslangan ta’limning evolyutsiyasi to‘rt asosiy bosqichda umumlashtirildi:
mazmunga yo‘naltirilgan ta’lim, maqsad va natijaga yo‘naltirilgan ta’lim,
kompetensiyaviy yondashuvning institutsionallashuvi hamda kompleks va
transformativ kompetensiyalar bosqichi. Zamonaviy bosqichda kompetensiya faqat
kasbiy vazifalarni bajarish vositasi emas, balki murakkab vaziyatlarda bilim,
ko‘nikma, munosabat va qadriyatlarni integratsiyalashgan holda qo‘llash qobiliyati
References
1. UNESCO. A Conceptual Framework for Competencies Assessment. Current and
Critical Issues in Curriculum and Learning. Vol. 4. Paris: UNESCO, 2016.
2. OECD. The Definition and Selection of Key Competencies: Executive Summary.
Paris: OECD, 2005.
3. Rychen D. S., Salganik L. H. (eds.). Key Competencies for a Successful Life and a
Well-Functioning Society. Göttingen: Hogrefe & Huber, 2003.
4. OECD. The Future of Education and Skills: Education 2030. OECD Education
Policy Perspectives, No. 98. Paris: OECD Publishing, 2018. DOI: 10.1787/54ac7020
en.
5. OECD. The OECD Learning Compass 2030. OECD Future of Education and Skills
2030. Paris: OECD.
6. OECD. Innovations in Education and Skills: The Move to Competency-Based
Curricula. Paris: OECD.
7. Council of Europe. Higher Education for Modern Societies: Competences and
Values. Council of Europe Higher Education Series No. 15. Strasbourg: Council of
Europe, 2010.
8. Council of Europe. Reference Framework of Competences for Democratic Culture:
Guidance Document for Higher Education. Strasbourg: Council of Europe, 2021.
9. European Commission. Key Competences for Lifelong Learning: European
Reference Framework. Luxembourg: Publications Office of the European Union,
2019.