DANAK MEVALI EKINLARDA YANGI NAV YARATISH, SELEKSIYA ISHLARINI OLIB BORISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Keywords:
anak mevalar, seleksiya, nav yaratish, Prunus, duragaylash, genetik resurslar, klonal seleksiya, meva sifati, sovuqqa chidamlilik, qurg‘oqchilikka chidamlilik, marker-assistent seleksiya, QTL, SNP, genomik seleksiya.Abstract
Ushbu maqolada danak mevali ekinlar — o‘rik, shaftoli, nektarin,
olxo‘ri, gilos va olchada yangi navlar yaratish hamda seleksiya ishlarini tashkil
etishning biologik, genetik va agroekologik xususiyatlari tahlil qilingan. Danak mevali
ekinlarning ko‘p yillik hayot shakliga egaligi, uzoq davom etuvchi juvenil davri,
yuqori darajadagi geterozigotaligi, ayrim turlarida o‘z-o‘ziga nomuvofiqlikning
mavjudligi, navlarning vegetativ yo‘l bilan ko‘paytirilishi va ekologik omillarga
sezgirligi seleksiya jarayonini bir yillik ekinlarga nisbatan murakkablashtirishi
ko‘rsatib berilgan. Boshlang‘ich materialni shakllantirish, genetik resurslarni
baholash, ota-ona shakllarini tanlash, sun’iy duragaylash, duragay avlodni yetishtirish,
istiqbolli genotiplarni fenotipik va genotipik baholash, klonal seleksiya hamda nav
sinovini o‘tkazish bosqichlari yoritilgan. Shuningdek, meva sifati, hosildorlik, erta
References
1. Zuriaga E., Tao R., Romero C. Towards the Identification of Useful Genes
for Prunus Breeding. Frontiers in Plant Science. 2022.
2. Aranzana M.J., Decroocq V., Dirlewanger E. va boshqalar. Prunus
genetics and applications after de novo genome sequencing: achievements and
prospects. Prunus genomikasi va seleksiyasiga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqot.
3. Dirlewanger E., Graziano E., Joobeur T. va boshqalar. Comparative
mapping and marker-assisted selection in Rosaceae fruit crops. Rosaceae
ekinlarida genetik xaritalash va marker-assistent seleksiya bo‘yicha tadqiqotlar.
4. Demori G. va boshqalar. Marker-Assisted Selection in Breeding for Fruit
Trait Improvement: A Review. 2023.
5. Carrasco B., Meisel L., Gebauer M., Garcia-Gonzales R., Silva H.
Breeding in peach, cherry and plum: from a tissue culture, genetic, transcriptomic
and genomic perspective. 2013.
6. Rozanova I.V. va boshqalar. Modern methods in peach (Prunus persica)
genome research. 2025.
7. Li X.W., Jia H.J., Gao Z.S. Peach genomics and genome-wide association
study: a review. Yi Chuan. 2013;35(10):1167–1178.
8. Zhebentyayeva T., Shankar V., Scorza R. va boshqalar. Genetic and
genomic resources for the improvement of Prunus crops.
9. Martínez-Gómez P. va boshqalar. Molecular genetics and breeding
applications in stone fruit crops. Fruit-tree genetic improvement studies.
