BIOGEN METALLAR: TIRIK ORGANIZMLARDAGI BIOLOGIK ROL VA GOMEOSTAZ MEXANIZMLARI
Keywords:
biogen metallar; mikroelementlar; metalloproteinlar; temir gomeostazi; rux barmoqlari; kalsiy signalizatsiyasi; gemoxromatoz; Vilson Konovalov kasalligi.Abstract
Maqsad: ushbu ishning maqsadi biogen metallarning tirik organizmlardagi
biologik funksiyalarini, ularning tasnifini, molekulyar mexanizmlarini hamda
gomeostaz buzilishi bilan bog'liq patologik holatlarni zamonaviy ilmiy adabiyotlar
asosida tizimli tahlil qilishdan iborat. Materiallar va metodlar: tadqiqot
PubMed/MEDLINE, Scopus, Google Scholar va Web of Science ma'lumotlar
bazalarida 1991–2019 yillar oralig'ida chop etilgan fundamental monografiyalar,
taqrizdan o'tgan (peer-reviewed) maqolalar hamda Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti
(JSST/WHO) hisobotlari asosida narrativ (tavsifiy) adabiyotlar sharhi shaklida olib
borildi. Natijalar: biogen metallar organizmdagi konsentratsiyasiga ko'ra makro-,
mikro- va ultramikroelementlarga tasniflanadi; ularning har biri fermentativ kataliz,
kislorod tashish, genlar ekspressiyasi va elektrofiziologik jarayonlarda o'ziga xos,
o'rnini bosib bo'lmaydigan rol o'ynaydi. Metallar gomeostazining buzilishi
(yetishmovchilik yoki toksiklik) og'ir patologik holatlarga — temir tanqisligi
anemiyasi, gemoxromatoz, Vilson-Konovalov kasalligi va boshqalarga olib kelishi
aniqlandi. Xulosa: biogen metallar bioorganik kimyo va tibbiyotning tutash nuqtasida
turadi; ularning molekulyar mexanizmlarini chuqur o'rganish yangi avlod dori
vositalarini yaratish va metabolik kasalliklarni erta tashxislash imkonini beradi.
References
1. Lippard S.J., Berg J.M. Principles of Bioinorganic Chemistry. — Mill
Valley, CA: University Science Books, 1994. — 411 p.
2. Fraústo da Silva J.J.R., Williams R.J.P. The Biological Chemistry of the
Elements: The Inorganic Chemistry of Life. — 2nd ed. — Oxford: Oxford
University Press, 2001. — 575 p.
