KIMYOVIY MUVOZANAT VA UNING SILJISH SHARTLARI: LE SHATELYE PRINSIPI VA AMALIY AHAMIYATI
Keywords:
kimyoviy muvozanat; Le Shatelye-Braun prinsipi; muvozanat konstantasi; ekzotermik va endotermik reaksiyalar; gemoglobin-kislorod muvozanati.Abstract
Maqsad: kimyoviy muvozanatning dinamik tabiatini, muvozanat konstantasi
tushunchasini hamda Le Shatelye-Braun prinsipi asosida muvozanat siljishi
qonuniyatlarini tahlil qilish. Materiallar va metodlar: tadqiqot klassik
termodinamika manbalari (Le Chatelier, 1888; Atkins va de Paula) hamda o'zbek ilmiy
nashrlari (Shamsiddinov, 2024; Suvanova, 2026) asosida narrativ tahlil shaklida olib
borildi. Natijalar: kimyoviy muvozanat — to'g'ri va teskari reaksiya tezliklari
tenglashgan dinamik holat ekanligi, muvozanat konstantasi (Kc, Kp) faqat haroratga
bog'liqligi hamda konsentratsiya, harorat, bosim va katalizatorning muvozanat
siljishiga ta'siri ko'rsatildi. Xulosa: Le Shatelye prinsipi sanoat sintezini (masalan,
ammiak ishlab chiqarish) va biologik gomeostazni (gemoglobin-kislorod muvozanati)
boshqarishning nazariy asosini tashkil etadi.
References
1. Le Chatelier H. Recherches expérimentales et théoriques sur les équilibres
chimiques. — Paris: Dunod, 1888.
2. Atkins P., de Paula J. Atkins' Physical Chemistry. — 11th ed. — Oxford:
Oxford University Press, 2018.
3. Shamsiddinov M.Z. Kimyoviy muvozanat va uning siljish shartlari //
Obrazovanie Nauka i Innovatsionnye Idei v Mire. — 2024. — Vol. 36, No. 6. —
B. 258–262.
