O‘ZBEK TILIDA OILAVIY MUNOSABATLARGA OID EVFEMIZMLARNING LINGVOKULTUROLOGIK TAHLILI
Keywords:
Til va madaniyat munosabati masalasi bugungi tilshunoslikning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, ayniqsa lingvokulturologiya doirasida til birliklari orqali millat ruhiyati, qadriyatlar tizimi, ma’naviy olami tadqiq etilmoqda. OilaviyAbstract
Maqolada o‘zbek tilida oilaviy munosabatlarga oid
evfemizmlarning lingvokulturologik tabiati, ularning milliy dunyoqarash va
qadriyatlar tizimidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida, avvalo, evfemizm
tushunchasining umumiy nazariy talqinlari, lingvokulturologiya fanidagi “til –
madaniyat – mentalitet” uchligi bilan bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, o‘zbek
tilshunosligida evfemizmlar masalasini maxsus o‘rganib kelayotgan olimlar qarashlari
umumlashtirilib, oilaviy munosabatlar – nikoh, er-xotin muloqoti, homiladorlik va
tug‘ruq, qarindoshlik, qaynona-kelin munosabatlari, ajralish va xiyonat, oila
a’zolarining o‘limi kabi nozik sohalarga oid evfemik birliklar alohida guruhlarga
ajratiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, oilaviy evfemizmlar o‘zbek mentalitetida
ijtimoiy maqom, jins, yosh, qarindoshlik darajasi, diniy qarashlar, shuningdek, qishloq – shahar, avlodlar o‘rtasidagi tafovutlarni aks ettiruvchi kuchli lingvokulturologik
indikator sifatida namoyon bo‘lishi aniqlanadi. Maqola yakunida oilaviy
evfemizmlarni qiyosiy-planda o‘rganish, maxsus sohaviy evfemik lug‘at yaratish vabadiiy matnlar asosida elektron korpus tuzish kabi ilmiy takliflar ilgari suriladi.
References
1.
Omonturdiyev A. J. O‘zbek tilining qisqacha evfemik lug‘ati. – Toshkent:
Fan, 2006.
2.
O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 tomlik. 1-tom. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2006.
3.
Turdimurodov S. E. O‘zbek tilining izohli lug‘atlarida evfemik ma’nolar
talqini. Filologiya fanlari bo‘yicha PhD dissertatsiyasi. – Termiz, 2022.
