TERGOV HARAKATLARI VA TEZKOR-QIDIRUV TADBIRLARINI UNIFIKATSIYALASHTIRISH MODELLARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
tergov harakati, tezkor-qidiruv tadbiri, nooshkora tergov harakati, unifikatsiya, konvergensiya, protsessual transformatsiya, sud nazorati, mutanosiblik, subsidiarlik, dalillar maqbulligi, shaxsiy hayot daxlsizligi.Abstract
Maqolada tergov harakatlari va tezkor-qidiruv tadbirlarini
unifikatsiyalashtirishning nazariy-huquqiy mazmuni, chegaralari va zamonaviy
modellari tizimli tahlil qilinadi. Unifikatsiya oddiy normativ birlashtirish emas, balki
funksional jihatdan teng bilish vositalariga qonuniylik, zaruriylik, subsidiarlik,
mutanosiblik, sud nazorati va dalillar maqbulligining yagona standartlarini tatbiq
etishga qaratilgan ko‘p bosqichli jarayon sifatida talqin etiladi. Germaniya, Fransiya,
Qozog‘iston va Ukraina qonunchiligi, Yevropa inson huquqlari sudi amaliyoti hamda
BMT va Yevropa Kengashi standartlari qiyosiy o‘rganilib, to‘liq integratsiya,
regulyatorli konvergensiya, protsessual transformatsiya va gibrid modellarining
afzalliklari hamda cheklovlari ochib beriladi. Muallif tomonidan huquqlarga aralashuv
intensivligi, tadbirning funksional vazifasi va natijaning daliliy oqibatlarini bir vaqtda
hisobga oluvchi unifikatsiya modeli taklif etiladi. Ushbu model asosida O‘zbekiston
Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksida “Nooshkora tergov harakatlari” nomli
alohida bobni shakllantirish, tergov sudyasi nazoratini kengaytirish, kechiktirib
bo‘lmaydigan holatlar uchun amalda mavjud retrospektiv sud nazorati mexanizmini
nooshkora tezkor-qidiruv tadbirlariga nisbatan kengaytirish va uning yagona tartibini
belgilash, raqamli dalillarning uzluksiz saqlanish zanjirini belgilash, tezkor
ma’lumotlarning dalilga aylanish tartibini differensiatsiyalash va yashirin choralar
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi // Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi. URL: https://lex.uz/docs/6445145 (murojaat sanasi: 04.08.2026).2. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi: 1994-yil 22
sentabr // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz/docs/-111460
(murojaat sanasi: 04.08.2026).
3. O‘zbekiston Respublikasining “Tezkor-qidiruv faoliyati to‘g‘risida”gi
Qonuni, 2012-yil 25-dekabr, O‘RQ-344-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy
bazasi. URL: https://lex.uz/docs/-2107763 (murojaat sanasi: 04.08.2026).
4. . O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Dalillar maqbulligiga oid
jinoyat-protsessual qonuni normalarini qo‘llashning ayrim masalalari to‘g‘risida”gi
2018-yil 24-avgustdagi 24-son qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL:
https://lex.uz/docs/-3895986 (murojaat sanasi: 04.08.2026).
5. Turner C. Models of Law // University of Illinois Law Review. 2018. No. 4.
P. 1293–1354.
6. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан от 4 июля 2014
года
№ 231-V ЗРК // ИПС «Әділет». URL:
https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000231 (дата обращения: 30.07.2026).
7. Кримінальний процесуальний кодекс України від 13 квітня 2012 року №
4651-VI.
Глава
21
//
Законодавство
України.
URL:
https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/4651-17 (дата звернення: 30.07.2026).
8. Solove D.J. Understanding Privacy. Cambridge, MA: Harvard University
Press, 2008. 272 p.
9. Slobogin C. Privacy at Risk: The New Government Surveillance and the
Fourth Amendment. Chicago: University of Chicago Press, 2007. 320 p.
10. Ashworth A., Redmayne M. The Criminal Process. 5th ed. Oxford: Oxford
University Press, 2019. 536 p.
11. Roberts P., Zuckerman A. Criminal Evidence. 2nd ed. Oxford: Oxford
University Press, 2010. 812 p.
12. European Court of Human Rights; European Union Agency for
Fundamental Rights
