O‘ZBEK TILIDA YOLG‘ON AXBOROT VA FEYK XABARLARNING LINGVOPRAGMATIK BELGILARI
Keywords:
yolg‘on axborot, feyk xabar, lingvopragmatika, media diskurs, manipulyatsiya, sarlavha, pragmatik belgi, baholovchi leksika, media savodxonlik, kommunikativ ta’sir.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tilida yolg‘on axborot va feyk
xabarlarning lingvopragmatik belgilari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning
maqsadi zamonaviy media va ijtimoiy tarmoq matnlarida ishonchsiz axborotni
ishonchli ko‘rsatishga xizmat qiluvchi til birliklari, sarlavha strategiyalari, baholovchi
leksika, emotsional ta’sir vositalari, noaniq manba ko‘rsatkichlari va auditoriyani
harakatga undovchi kommunikativ usullarni aniqlashdan iborat. Maqolada tavsifiy,
kontekstual, lingvopragmatik, diskursiv va qiyosiy-tahliliy metodlardan foydalanildi.
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, feyk xabarlar odatda kuchli emotsional baho,
shoshilinchlik effekti, manbasi mavhum dalillar, rasmiy uslubga taqlid, qo‘rquv yoki
qiziqish uyg‘otuvchi sarlavhalar, dalilsiz umumlashtirish va manipulyativ buyruq
istak shakllari orqali tarqaladi. Bunday birliklar axborotning haqiqatga mosligini emas,
balki uning psixologik ta’sir kuchini oshiradi. Maqolada o‘zbek tilidagi feyk xabarlarni
aniqlashda lingvopragmatik mezonlardan foydalanish axborot madaniyati, media
savodxonlik va tanqidiy tafakkurni rivojlantirish uchun muhim ekanligi asoslanadi.
References
1.
Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
2. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr,
2013. – 176 b.
3. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
4. Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. –
248 b.
5. Yo‘ldoshev B. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Samarqand: SamDU nashri,
2008. – 144 b.
6. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat
asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
7. Van Dijk T. A. News as Discourse. – Hillsdale, New Jersey: Lawrence
Erlbaum Associates, 1988. – 200 p.
8. Fairclough N. Media Discourse. – London: Edward Arnold, 1995. – 214 p.
9. Bell A. The Language of News Media. – Oxford: Blackwell, 1991. – 277 p.
10. Richardson J. E. Analysing Newspapers: An Approach from
