“ARAB XALIFALIGINING PARCHALANISHI SABABLARI”
Keywords:
Arab xalifaligi, Abbosiylar, parchalanish, siyosiy inqiroz, mahalliy sulolalar, Movarounnahr, Xurosоn, diniy ziddiyatlar, Tohiriylar, Safforiylar, Somoniylar, markaziy hokimiyatAbstract
Mazkur maqolada VIII-X asrlarda Arab xalifaligida yuz
bergan siyosiy inqiroz va parchalanish jarayonining asosiy omillari tahlil qilinadi.
Tadqiqot maqsadi xalifalikning yemirilishiga olib kelgan ichki va tashqi omillarni
aniqlash hamda ularning o'zaro ta'sirini ko'rsatishdir. Maqolada tarixiy manbalar,
xronikalar va zamonaviy tadqiqotchilarning asarlari tahlil qilingan. Natijalar shuni
ko'rsatadiki, xalifalikning haddan tashqari keng hududlarga yoyilishi, turli etnik va
diniy guruhlarning mavjudligi, ma'muriy boshqaruv tizimidagi zaifliklar, diniy
mafkuraviy ziddiyatlar (sunniy, shia, xorijiy oqimlar o'rtasidagi nizolar) va mahalliy
sulolalarning kuchayishi (Tohiriylar, Safforiylar, Somoniylar) parchalanishning asosiy
sabablarini tashkil etadi. Tadqiqot natijalariga ko'ra, Horun ar-Rashid (786-809)
davridan boshlab markaziy hokimiyatning zaiflashishi kuzatila boshlagan va X asrga
kelib xalifalik faqat diniy-ramziy institutga aylanib qolgan. Maqola O'rta Osiyo
tarixida mahalliy davlatlarning shakllanishini tushunishga xizmat qiladi.
References
1.Bennison, Amira K. The Great Caliphs: The Golden Age of the Abbasid Empire. –
New Haven: Yale University Press, 2009. – 288 p.
2.El-Hibri, Tayeb. The Abbasid Caliphate: A History. – Cambridge: Cambridge
University Press, 2021. – 428 p.
