O‘ZBEKISTONDA YASHIL MOLIYALASHTIRISH MEXANIZMLARI: INVESTITSIYA RESURSLARINING TAQSIMLANISHI VA EKOLOGIK TRANSFORMATSIYA SAMARADORLIGI
Keywords:
Kalit so‘zlar: yashil moliya; yashil obligatsiya; kapital taqsimoti; iqlimga moslashuv; barqaror moliya; HHI; qo‘shimcha investitsiya; ta’sirni baholash; O‘zbekiston.Abstract
Annotatsiya: Maqolada O‘zbekistondagi yashil moliyalashtirishning amaliy ishlash mexanizmi 2023-yilda chiqarilgan 4,25 trln so‘mlik suveren yashil obligatsiya misolida o‘rganiladi. Asosiy e’tibor mablag‘lar qaysi yo‘nalishlarga ajratilgani, ular qaysi yillardagi xarajatlarni qoplagani va e’lon qilingan ekologik ko‘rsatkichlar nimani anglatishiga qaratilgan. Hisob-kitoblar Iqtisodiyot va moliya vazirligining ikkinchi taqsimot va natijadorlik hisoboti, Sustainalytics tekshiruvi va SIAT statistikasi asosida bajarilgan; OECD, UNDP, Jahon banki hamda EBRD materiallari institutsional kontekstni tushuntirish uchun ishlatilgan. Taqsimot konsentratsiyasi HHI va samarali toifalar soni bilan, hududiy moslik esa Spearman korrelyatsiyasi yordamida tavsifiy baholanadi.Hisoblashlarga ko‘ra, mablag‘larning 88,16 foizi suv bilan bog‘liq ikki vazifa guruhiga to‘g‘ri keladi. Konsentratsiya indeksi to‘qqiz dastur bo‘yicha 0,1973, ular to‘rtta keng guruhga birlashtirilganda esa 0,4377 ni tashkil etdi. Xarajatlarning 53,75 foizi 2021–2022-yillarda amalga oshirilgan. Demak, 4,25 trln so‘mlik emissiyani shu hajmdagi mutlaqo yangi ekologik investitsiya sifatida talqin qilish to‘g‘ri emas. Hisobotda 2024-yil uchun 24,90 mln m³ suv tejalishi va 2 717 gektar o‘rmonlashtirish qayd etilgan. Biroq bu natijalarning aynan obligatsiya hisobidan kelib chiqqan ulushini mavjud ochiq ma’lumotlar bilan ajratib bo‘lmaydi. Maqolada aynan shu farqdan kelib chiqib, loyiha darajasidagi monitoringni kuchaytirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
References
1. World Bank. (2023). Uzbekistan Country Climate and Development Report. https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan/publication/ccdr
2. Zerbib, O. D. (2019). The effect of pro-environmental preferences on bond prices: Evidence from green bonds. Journal of Banking & Finance, 98, 39–60. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2018.10.012
3. Flammer, C. (2021). Corporate green bonds. Journal of Financial Economics, 142(2), 499–516. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.01.010
4. Tang, D. Y., & Zhang, Y. (2020). Do shareholders benefit from green bonds? Journal of Corporate Finance, 61, 101427. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2018.12.001
5. International Capital Market Association (ICMA). (2025). Guidance on Allocation Reporting. https://www.icmagroup.org/assets/documents/Sustainable-finance/2025-updates/Guidance-on-Allocation-Reporting-June-2025.pdf
6. OECD. (2023). Financing Uzbekistan’s Green Transition: Capital Market Development and Opportunities for Green Bond Issuance. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/financing-uzbekistan-s-green-transition_27d2489d-en.html
7. OECD. (2025). Roadmap for Sustainable Investment Policy Reforms in Uzbekistan. OECD Investment Policy Reviews. https://doi.org/10.1787/20865f29-en
8. UNDP. (2025). Green Development Finance Assessment: Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/green-development-finance-assessment
9. EBRD GEFF. (n.d.). Uzbekistan Green Economy Financing Facility (GEFF I): 2019–2024 Programme Results. https://ebrdgeff.com/seff_facilities/uzbekistan-geff1/
10. Ministry of Economy and Finance of Uzbekistan. (2026). Uzbekistan October 2023 Green Bond: Second Allocation and Impact Report. https://api.mf.uz/media/filestore/0_2023_Green_bonds_allocation_and_impact_Part_2_report_qWnIX0I.pdf
11. Morningstar Sustainalytics. (2025, 28 March). Republic of Uzbekistan Green Bond Annual Review. https://api.mf.uz/media/menu_attachments/Republic_of_Uzbekistan_Green_Bond_Annual_Review_2025.pdf
12. National Statistics Committee of Uzbekistan. (2026). SIAT: Share of green energy in energy production (annual), code 1.02.02.0036. https://siat.stat.uz/data/4618/?lang=en
13. EBRD. (2025). EBRD supports green lending in Uzbekistan (Hamkorbank GEFF II). https://www.ebrd.com/home/news-and-events/news/2025/ebrd-supports-green-lending-in-uzbekistan.html
14. OECD. (2026). Accelerating Sustainable Infrastructure Investments: Uzbekistan. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/accelerating-sustainable-infrastructure-investments_031d486e-en/full-report/uzbekistan_4d0575e6.html
15. Ministry of Economy and Finance of Uzbekistan & UNDP. (2025). Uzbekistan October 2023 Green Bond First Allocation and Impact Report. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/uzbekistan-october-2023-green-bond-first-allocation-and-impact-report
16. Ministry of Economy and Finance of Uzbekistan. (2026). Reports: Sovereign thematic bonds (primary document repository). https://gov.uz/oz/imv/sections/view/22036
17. OECD. (2025). Promoting green investment in Uzbekistan. In Roadmap for Sustainable Investment Policy Reforms in Uzbekistan. https://www.oecd.org/en/publications/roadmap-for-sustainable-investment-policy-reforms-in-uzbekistan_20865f29-en/full-report/promoting-green-investment-in-uzbekistan_021bd5e8.html
18. World Bank. (2026). Sovereign ESG Data Portal: Uzbekistan (country statistics). https://esgdata.worldbank.org/data/countries?iso3=UZB
19. UNDP. (2026). Report on integration of climate and green priorities into the strategic planning and budgetary process in Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/report-integration-climate-and-green-priorities-strategic-planning-and-budgetary-process-uzbekistan
20. Global Green Growth Institute. (2026). Climate Finance Gap Assessment with Recommendations for Uzbekistan and the Kyrgyz Republic. https://gggi.org/report/climate-finance-gap-assessment-with-recommendations-for-uzbekistan-and-the-kyrgyz-republic/
21. United Nations Statistics Division. (2026). SDG Country Profile: Uzbekistan (Goal 7 and Goal 13 indicators). https://unstats.un.org/sdgs/dataportal/countryprofiles/UZB
22. UNDP. (2022). Uzbekistan’s first SDG Bond Allocation and Impact Report. https://www.undp.org/uzbekistan/publications/uzbekistans-first-sdg-bond-allocation-and-impact-report
23. OECD. (2026). Overview of Sustainable Finance Taxonomies: Uzbekistan National Green Economy Taxonomy 2023 (comparative table). https://www.oecd.org/en/publications/accelerating-sustainable-infrastructure-investments_031d486e-en/full-report/overview_ddfeea65.html
24. EBRD. (2024). Uzbekistan Results Snapshot: Green Economy Transition, 2017–2022 outcomes. https://www.ebrd.com/documents/country-offices/uzbekistan-results-snapshot.pdf
25. UNDP. (2026). Uzbekistan Green Development Finance Assessment, extended study (full report issued in 2026). https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2026-04/green_dfa_uzbekistan_eng_final.pdf
Statistik ma’lumotlarga murojaat: 22.10.2026. Hisob-kitoblar rasmiy hisobot summalari asosida muallif tomonidan qayta bajarildi. Manbalarning nomlari va havolalari nashrga topshirish sanasida qayta tekshirilishi lozim.