MEDIA MUHITIDA SHAXSGA DOIR MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISHNING HUQUQIY VA KASBIY-ETIK JIHATLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: raqamli jurnalistika, shaxsiy ma’lumotlar, fuqarolik huquqi, daxlsizlik, GDPR, unutilish huquqi, media-etikasi, huquqiy himoya, ma’lumotlar operatori, jurnalistik surishtiruv.Abstract
Annotatsiya: Ushbu tahliliy maqola raqamli jurnalistika va zamonaviy OAV faoliyatida shaxsga doir ma’lumotlarni qayta ishlash hamda media muhitida subyekt roziligini ta’minlashning huquqiy va kasbiy-etik masalalariga bag‘ishlanadi. O‘zbekistonda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish qonunchiligi hamda xalqaro standartlarni tahlil qilish orqali muallif raqamli OAV xodimlari va jurnalistlar uchun subyekt roziligining ahamiyatini, uning qonuniy asoslarini hamda amaliy qo‘llanilishini ko‘rsatib beradi. Maqolada axborot yig‘ish va tarqatish jarayonida subyekt roziligiga qo‘yiladigan asosiy talablar, jurnalistlarning etik majburiyatlari hamda fuqarolarning huquqlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, axborot makonida ma’lumotlar daxlsizligini ta’minlash, O‘zbekiston va xorijiy OAV tajribasini solishtirish hamda sohani takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari suriladi.
References
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
I. Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. 02.07.2019 yildagi O‘RQ-547-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 03.07.2019 y.
3. O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi. – T.: Adolat, 2024.
4. O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. 26.04.1996 yildagi 221-I-son.
5. Regulation (EU) 2016/679 (General Data Protection Regulation – GDPR). Official Journal of the European Union, L 119, 4 May 2016.
II. Ilmiy adabiyotlar (Darslik va monografiyalar):
6. Gulyamov, S. S. Raqamli huquq. Darslik. – T.: TDYU nashriyoti, 2023. – 412 b.
7. Karimova, G. Fuqarolik huquqida shaxsiy nomulkiy huquqlar. – T.: TDYU, 2021. – 180 b.
8. Kuner, C., Bygrave, L. A., Docksey, C. The EU General Data Protection Regulation (GDPR): A Commentary. – Oxford University Press, 2020. – 1200 p.
9. Schneier, B. Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World. – W. W. Norton & Company, 2015. – 384 p.
10. Zuboff, S. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future. – PublicAffairs, 2019. – 704 p.
III. Ilmiy maqolalar va tahliliy materiallar:
12. Obar, J. A., Oeldorf-Hirsch, A. The Biggest Lie on the Internet: Ignoring the Privacy Policies and Terms of Service. // Information, Communication & Society. – 2020. – Vol. 23. P. 128–147.
13. Narayanan, A., Mathur, A. et al. Dark Patterns at Scale: Findings from a Large-Scale Study. // Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction. – 2019. – P. 81.
14. Guidelines 05/2020 on consent under Regulation 2016/679. European Data Protection Board (EDPB), 4 May 2020.
15. To‘ychiboyev, J. Raqamli jurnalistika va zamonaviy ommaviy axborot vositalarida axborot xavfsizligi masalalari. // O‘zbekiston jurnalistikasi va media ta'limi ilmiy jurnali. – Toshkent, 2023. – B. 45–51.
IV. Elektron resurslar va tahliliy hisobotlar:
16. O‘zbekiston Respublikasi Kiberxavfsizlik markazi. Rasmiy tahliliy hisobotlar. URL: https://www.cybersecurity.uz
17. Statista Research Department. Global data breaches and cybercrime statistics. URL: https://www.statista.com
18. Federal Trade Commission (FTC). Data Brokers: A Call for Transparency and Accountability. URL: https://www.ftc.gov
19. Brignull, H. Deceptive Design (Dark Patterns) Research. URL: https://www.deceptive.design
