PAXTA XOMASHYOSINI QURITISH QURILMASIDA HAVO OQIMI VA ISSIQLIK ALMASHINUVINI BOSHQARISHNING ADAPTIV TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
Keywords:
Kalit soʻzlar: paxta xomashyosi, quyosh quritish qurilmasi, issiqlik almashinuvi, havo oqimi, adaptiv boshqarish, noravshan mantiq, PID-regulyator, oldindan boshqarish, matematik modellashtirish.Abstract
Annotatsiya. Maqolada quyosh energiyasida ishlaydigan paxta xomashyosi quritish qurilmasida quritish agenti haroratini barqarorlashtirish masalasi koʻrib chiqilgan. Quyosh radiatsiyasi oqimining oʻzgaruvchanligi sharoitida obʼyektning statik kuchaytirish koeffitsienti havo sarfi diapazoni boʻyicha qariyb 46 baravar oʻzgarishi, shu sababli oʻzgarmas sozlamali PID-regulyator talab etilgan aniqlikni taʼminlay olmasligi koʻrsatilgan. Muammoni hal qilish uchun uchta mexanizmni birlashtiruvchi adaptiv boshqarish tizimi taklif etilgan: radiatsiya oqimi boʻyicha invers statik modelga asoslangan oldindan boshqarish kanali, ish nuqtasi boʻyicha kuchaytirishni normallashtirish bloki va noravshan mantiq asosida PID koeffitsientlarini oʻz-oʻzidan sozlash moduli. Qurilmaning dinamik modeli asosida oʻtkazilgan hisoblash tajribalari taklif etilgan tizim bulut oʻtishi koʻrinishidagi bezovtalikda haroratning maksimal chetlanishini 42,5–63,8% ga, tiklanish vaqtini 19,1–42,9% ga qisqartirishini koʻrsatdi. Kun davomidagi rejimda haroratning oʻrtacha kvadratik chetlanishi 0,967 dan 0,470 °C gacha kamaydi. Olingan natijalar quritish agenti haroratini texnologik chegaraga yaqinroq qilib belgilash imkonini beradi.
References
1. Duffie J.A., Beckman W.A. Solar Engineering of Thermal Processes. 4th ed. – Hoboken: John Wiley & Sons, 2013.
2. Ekechukwu O.V., Norton B. Review of solar-energy drying systems II: an overview of solar drying technology // Energy Conversion and Management. – 1999. – Vol. 40, № 6. – P. 615–655.
3. Sharma A., Chen C.R., Vu Lan N. Solar-energy drying systems: A review // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2009. – Vol. 13, № 6–7. – P. 1185–1210.
4. Fudholi A., Sopian K., Ruslan M.H., Alghoul M.A., Sulaiman M.Y. Review of solar dryers for agricultural and marine products // Renewable and Sustainable Energy Reviews. – 2010. – Vol. 14, № 1. – P. 1–30.
5. Mujumdar A.S. Handbook of Industrial Drying. 4th ed. – Boca Raton: CRC Press, 2014.
6. Hottel H.C., Whillier A. Evaluation of flat-plate solar collector performance // Transactions of the Conference on the Use of Solar Energy. – Tucson: University of Arizona Press, 1955. – Vol. 2. – P. 74–104.
7. Лыков А.В. Теория сушки. – М.: Энергия, 1968.
8. Гинзбург А.С. Основы теории и техники сушки пищевых продуктов. – М.: Пищевая промышленность, 1973.
9. Lewis W.K. The rate of drying of solid materials // Journal of Industrial and Engineering Chemistry. – 1921. – Vol. 13, № 5. – P. 427–432.
10. Incropera F.P., DeWitt D.P., Bergman T.L., Lavine A.S. Fundamentals of Heat and Mass Transfer. 6th ed. – Hoboken: John Wiley & Sons, 2007.
11. Zadeh L.A. Fuzzy sets // Information and Control. – 1965. – Vol. 8, № 3. – P. 338–353.
12. Mamdani E.H., Assilian S. An experiment in linguistic synthesis with a fuzzy logic controller // International Journal of Man-Machine Studies. – 1975. – Vol. 7, № 1. – P. 1–13.
13. Åström K.J., Hägglund T. Advanced PID Control. – Research Triangle Park: ISA, 2006.
14. Ziegler J.G., Nichols N.B. Optimum settings for automatic controllers // Transactions of the ASME. – 1942. – Vol. 64. – P. 759–768.
15. Seborg D.E., Edgar T.F., Mellichamp D.A., Doyle F.J. Process Dynamics and Control. 4th ed. – Hoboken: John Wiley & Sons, 2016.
16. Precup R.-E., Hellendoorn H. A survey on industrial applications of fuzzy control // Computers in Industry. – 2011. – Vol. 62, № 3. – P. 213–226.
17. Bennamoun L., Belhamri A. Design and simulation of a solar dryer for agriculture products // Journal of Food Engineering. – 2003. – Vol. 59, № 2–3. – P. 259–266.