TERMITLAR KOLONIYАSINING TUZILISHI VA HAYOT TARZI
Keywords:
Kalit so‘zlar: termitlar, koloniya, ijtimoiy hasharotlar, kasta, malika, qirol, ishchi termit, askar termit, nimfa, ko‘payish, feromon, sellyuloza, simbioz, termit uyasi.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada termitlar (Blattodea: Isoptera) koloniyasining ijtimoiy tuzilishi, kastalar tizimi, ularning vazifalari, oziqlanishi, ko‘payishi, himoyalanishi, o‘zaro muloqoti va koloniya hayotini ta’minlovchi biologik mexanizmlar tahlil qilinadi. Termitlar yuqori darajada ijtimoiy hayot kechiruvchi hasharotlar bo‘lib, ularning koloniyasida mehnat taqsimoti aniq shakllangan. Koloniyaning asosiy a’zolari ko‘payuvchi individlar — qirol va malika, ishchi termitlar hamda askar termitlardan tashkil topadi. Ayrim turlarda asosiy ko‘payuvchilar nobud bo‘lganda yoki qarigandan so‘ng nimfa yoki ishchilardan ikkinchi darajali ko‘payuvchi individlar shakllanishi mumkin. Termitlarning koloniya ichidagi harakatlari kimyoviy signallar, mexanik ta’sirlar va ijtimoiy munosabatlar orqali muvofiqlashtiriladi. Maqolada termitlar koloniyasini “superorganizm” sifatida baholash imkoniyatlari ham muhokama qilinadi. Termitlarning tabiatda organik moddalar aylanishi, yog‘och va sellyulozaning parchalanishi hamda tuproq hosil bo‘lish jarayonlaridagi ekologik ahamiyatiga alohida e’tibor qaratilgan.
References
1. Ganieva Z.A., Rustamov K.J., Khashimova M.Kh., Mirzaeva G.S., Lebedeva N.I.Termites of Central Asia and how to fight against them in the monumentsof cultural and historical heritage. // Int. scientific pract. conf. –Almaty, 2019.-Volume2.–P.230-234.
2. Abdullaev I.I., Khamraev A.Sh., Martius Ch. Termites (Isoptera) in Irrigated
and Arid Landscapes of central Asia (Uzbekistan) // Sociobiology (USA,
Colifornia) Vol. -2002. -No3 (40). -P.605 -614.
3. Ganieva Z.A., Khashimova M.Kh., Nurzhanov A.A. Possibility of infecting
Beauveria brongniartii termites during trophollaxis. // Protection and quarantine
of plants. -Moscow, 2015. -No. 10. -P.-49.
4. Abdullaev II, Khamraev ASh, Martius Ch, Nurjanov AA & Eshchanov RA.
Termites (Isoptera)in irrigated and Arid Landscapes of Central
Asia (Uzbekistan). Sociobiology,40(3), 2002-605-614.
5. Bekberganova Z.O., Xamrayev A.Sh. Rasprostraneniei vredonosnaya deyatelinosti
termitov v Karakalpakstane// Vestnik KKO AN RUz. -Nukus, 2008, -No1. -S.37
-39.
6. Khamraev A.Sh. Termites of Central Asia: Problems and Solutions. //
Bulletin of the Karakalpak branch of the Science Academy of the Republic of
Uzbekistan. -Nukus, 2006. -No. 4. P.20-23.
7. Khamraev A.Sh., Lebedeva N.I., ZhugunisovT.I.,AbdullaevI.I.,RakhmatullaevA., Raina A.K. Food Preferences of theTurkestantermite Anacanthotermes turkestanicus (Isoptera: Hodotermitidae) // Socbiology, 2007. V.50. -No2. –P.469 -478.