INSON TANASI VA SIVILIZATSIYA SARATONINING UMUMIY SIRI: AXBOROT VA TIL ODAM TILI NAZARIYASI NUQTAI NAZARIDAN

Abstract

XXI asr biologiyasi inson tanasini qayta kashf etmoqda. XXI asr sun’iy intellekti esa inson tafakkurini qayta o‘rganmoqda. Ammo ikkala soha ham bitta fundamental savol oldida to‘xtab qolmoqda. Murakkab tizimlarni aslida nima boshqaradi?

Odam Tili nazariyasining javobi oddiy, ammo radikal. Har qanday murakkab tizimning yuragi axborotdir. Axborotning tabiiy shakli esa Tildir. Bu yerda Til deganda biz faqat og‘izdan chiqqan so‘zni nazarda tutmaymiz. Til bu ma’no kodlovchi, saqlovchi va uzatuvchi har qanday tabiiy tizimdir. DNKning ham tili bor, hujayraning ham, immun tizimining ham.

So‘nggi yillarda Yaponiyada qilingan bir kashfiyot bu fikrga yorqin misol bo‘ldi. Yaponiya Ilg‘or Fan va Texnologiya Instituti professori Eijiro Miyako boshchiligidagi guruh yapon daraxt qurbaqasi Dryophytes japonicus ichak bakteriyalarini o‘rgandi. Ma’lumki, amfibiyalar deyarli saraton bilan kasallanmaydi. Tadqiqotchilar ularning ichagidan ajratilgan Ewingella americana bakteriyasi sichqonlarda kolorektal o‘smalarni bitta doza bilan to‘liq yo‘q qila olganini aniqlashdi. Natijalar 2025 yil dekabrda Gut Microbes jurnalida chop etildi. Bakteriya o‘smadagi kislorodsiz muhitda minglab baravar ko‘payib, ham bevosita o‘simta hujayralarini o‘ldirgan, ham immun tizimni uyg‘otgan.