“OROLNİNG SO’NGGİ NAFASLARİ: TARİX SAHİFALARİDAGİ EKOLOGİK FOJİA”
Keywords:
Kalit so’zlar: Orol dengizi, Markaziy Osiyo, global, Sovet Ittifoqi, XX asr, ekologik muammo, ekologik inqiroz, suv resurslari, ijtimoiy beqarorlik.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada Orolning tarixiy rivojlanishi, ekologik o‘zgarishlar va insoniyat faoliyati natijasidagi oqibatlar ilmiy manbalar bilan tahlil qilinadi, shuningdek, tarixiy saboqlar va zamonaviy yechim yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Orol dengizining hozirgi kundagi va tarixiy o’zgarishlar davridagi holati haqida ham qisqacha ilmiy bayon taqdim etiladi.
Orol dengizi Markaziy Osiyoning tarixiy manzarasida nafaqat tabiiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy markaz sifatida muhim rol o‘ynagan. XX asrning o‘rtalariga kelib, Sovet Ittifoqi qishloq xo‘jaligini rivojlantirish maqsadida daryolar suvini keng miqyosda sug‘orish tizimlariga yo‘naltirdi. Natijada Orol dengizi asta-sekin quriy boshladi va bu mintaqaning tarixida eng jiddiy ekologik fojialardan biriga aylandi. Naqaqat mintaqa tarixidagi balki, keng miqyosdagi global muammoga aylanadi.
References
1. Mirziyoyev Sh.M. "Niyatimiz — Orol muammosini hal etish yo'lida dunyo hamjamiyatini birlashtirish". Toshkent. "O'zbekiston", 2020.
2. Micklin P. The Aral Sea Disaster. Annual Review of Earth and Planetary Sciences. - 2007. - (Orol dengizining gidrologik o‘zgarishlari tahlili).
3. Rafikov V. G. Orol havzasining ekologik holati va uni barqarorlashtirish yo‘llari. – Toshkent.Fan, 2010.
4. Zonn I. S, Kostianoy A. G. The Aral Sea Encyclopedia. – Springer. 2012. - (Orol dengizi tarixi va ekologiyasi bo‘yicha fundamental tadqiqot).
5. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya vazirligi. Orolqum tubida amalga oshirilayotgan ko‘kalamzorlashtirish ishlari samaradorligi: hisobot. – 2024.
6. Jarsjo. J, Törnqvist. R. Hydrological and Ecological Changes in the Aral Sea Basin. Stockholm University Press. 2023.
7. Kurbaniyazov, A. K. Orol dengizining qurigan tubi: Geomorfologiya va ekologiya. NUKUS, "Bilim". 2024.
8. World Bank Report. (2025). "Central Asia’s Water-Energy-Food-Environment Nexus: Toward a Resilient Future".
9. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi, Qoraqalpog‘iston bo‘limi hisoboti: "Orolqum tubini o‘rmonlashtirishning ekologik monitoringi". 2025.
