Journal of new century innovations - International scientific electronic journal ISSN (p): 2181-3671 ISSN (e): 2181-368X The journal is directed to the publication of scientific, methodical, methodical and artistic articles and theses related to the fields of science newjournal.org
OAV ORQALI SIYOSIY MANIPULYATSIYA: NAZARIY YONDAShUVLAR VA MEXANIZMLAR
Annotatsiya: Ushbu maqolada ommaviy axborot vositalari orqali amalga oshiriladigan siyosiy manipulyatsiya masalalari nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida kommunikatsiya nazariyasining rivojlanish bosqichlari, manipulyatsiya tushunchasining nazariy talqinlari va OAV ta’sirining turli model­lari ko‘rib chiqiladi. Maqolada siyosiy manipulyatsiyaning mohiyati, uni amalga oshirish mexanizm­lari hamda zamonaviy sharoitdagi o‘ziga xos xususiyatlari atroflicha o‘rganilgan. Tadqiqot natija­larida siyosiy manipulyatsiyaning psixologik asoslari, uning jamiyatga ko‘rsatadigan ta’siri va zamonaviy kommunikatsion texnologiyalar sharoitida qo‘llaniladigan usullari ochib berilgan.
Kalit so‘zlar: siyosiy manipulyatsiya, ommaviy axborot vositalari, kommunikatsiya nazariyasi, media ta’siri, jamoatchilik ongi, axborot ta’siri, siyosiy kommunikatsiya, propaganda, yashirin boshqaruv, psixologik ta’sir.
ЦИФРОВАЯ ЗРЕЛОСТЬ РЕГИОНОВ КАК ФАКТОР ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. В статье рассматривается влияние цифровой зрелости регионов на экономическое развитие Республики Узбекистан. Анализируются ее основные компоненты, а также ключевые направления воздействия на предпринимательство, рынок труда и региональную экономику. Отдельное внимание уделяется проблемам цифровой трансформации и возможным путям повышения цифровой зрелости в рамках Стратегии «Узбекистан – 2030».
Ключевые слова: цифровая зрелость регионов, цифровизация, региональное развитие, цифровая трансформация, цифровая экономика, региональная экономика, Республика Узбекистан.
ЦИФРОВАЯ ЗРЕЛОСТЬ ПРЕДПРИЯТИЙ КАК ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ ТРУДА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. В статье исследуется влияние цифровой зрелости предприятий на производительность труда в Республике Узбекистан. Показано, что внедрение цифровых технологий способствует повышению эффективности деятельности предприятий, снижению операционных издержек и укреплению их конкурентоспособности.
Ключевые слова: цифровая зрелость, цифровизация, производительность труда, цифровая трансформация, Республика Узбекистан.
ВЛИЯНИЕ ЦИФРОВИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ НА ЭКОНОМИЧЕСКУЮ ЭФФЕКТИВНОСТЬ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. В статье рассматривается влияние цифровизации государственного управления на экономическую эффективность Республики Узбекистан. Проанализированы результаты внедрения электронного правительства, цифровизации государственных услуг, государственных закупок и таможенного администрирования. Сделан вывод о положительном влиянии цифровизации на снижение трансакционных издержек бизнеса и повышение эффективности государственного управления.
Ключевые слова: цифровизация, электронное правительство, государственное управление, трансакционные издержки, экономическая эффективность, Республика Узбекистан.
BUG‘DOY YETISHTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI INNOVATSION OMILLAR ASOSIDA OSHIRISH
Annotatsiya. Ushbu maqolada bug‘doy yetishtirishning iqtisodiy samaradorligini innovatsion omillar asosida oshirish masalalari tahlil qilinadi. Bug‘doy O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lib, mamlakat oziq-ovqat xavfsizligi va iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Maqolada xalqaro va mahalliy olimlarning bug‘doy yetishtirish samaradorligini oshirish bo‘yicha tadqiqotlari sharhi keltirilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 8 maydagi PF-82-son “Paxta va bug‘doy yetishtiruvchilarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni talablari asosida bug‘doy yetishtiruvchilarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari o‘rganilgan. Tadqiqotda bug‘doy yetishtirish samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy innovatsion omillar — ilg‘or sug‘orish texnologiyalari, resurs tejovchi agrotexnologiyalar, yuqori hosildor navlar, raqamli qishloq xo‘jaligi vositalari va davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash choralari tahlil qilingan. Xulosa sifatida bug‘doy yetishtirishda innovatsion omillardan kompleks foydalanish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: bug‘doy yetishtirish, iqtisodiy samaradorlik, innovatsion omillar, hosildorlik, resurs tejash, sug‘orish texnologiyalari, davlat qo‘llab-quvvatlashi, raqamli qishloq xo‘jaligi, agrotexnologiyalar, oziq-ovqat xavfsizligi.
FOREIGNIZATION AND DOMESTICATION IN THE TRANSLATION OF HISTORICAL DOCUMENTS
Abstract. The translation of historical documents requires a careful balance between preserving the cultural and linguistic identity of the source text and ensuring accessibility for modern readers. This article examines the application of foreignization and domestication as two major translation strategies in rendering historical documents. Foreignization retains culture-specific terms, historical references, and linguistic features to preserve the authenticity of the original text, whereas domestication adapts these elements to the target culture for greater readability and comprehension. Through the analysis of selected historical texts and their English translations, the study explores the advantages and limitations of both approaches. The findings demonstrate that neither strategy is universally effective; rather, translators should adopt a context-sensitive approach that considers the document's historical significance, target audience, and communicative purpose. The research concludes that an appropriate combination of foreignization and domestication enables translators to maintain historical authenticity while facilitating intercultural understanding. This balanced strategy contributes to the accurate transmission of historical knowledge and cultural heritage across languages.
Keywords: foreignization, domestication, historical documents, translation strategies, cultural transfer, historical authenticity, intercultural communication, translation studies
EQUIVALENCE AND CULTURAL ADAPTATION IN THE TRANSLATION OF HISTORICAL REALITIES
Abstract. The translation of historical realities requires a careful balance between equivalence and cultural adaptation to preserve the meaning, context, and cultural significance of historical concepts. Historical terms, social institutions, traditions, and cultural references often reflect unique features of a particular period and society, creating challenges for translators. This article explores the role of equivalence and adaptation strategies in transferring historical realities from one language and culture into another. It focuses on how translators maintain historical authenticity while making texts understandable for target readers. The study highlights the importance of cultural awareness, contextual analysis, and appropriate translation choices in representing historical elements accurately.
Keywords: historical realities, equivalence, cultural adaptation, translation strategies, historical terms, cultural context, translation of culture, historical authenticity
THE SYMBOLISM OF FLOWERS IN LOUISE GLÜCK'S THE WILD IRIS: AN ECOCRITICAL READING
Abstract: Flowers play a central role in Louise Glück's The Wild Iris, functioning as symbols of life, death, renewal, and the relationship between humans and nature. From an ecocritical perspective, these floral images challenge anthropocentric views by presenting plants as living voices rather than decorative elements. This article examines the symbolism of flowers in selected poems from The Wild Iris through close textual analysis. It argues that Glück uses flowers to express ecological awareness and to emphasize the interconnectedness of human and non-human life. The study concludes that floral symbolism is fundamental to the collection's ecopoetic vision and its ethical understanding of nature.
Keywords: Louise Glück; The Wild Iris; ecopoetics; flower symbolism; ecocriticism
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek tili – xalqimizning milliy o‘zligini saqlovchi, jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiluvchi, madaniyat va ma’naviyatning asosi sifatida o‘rganiladi. Maqolada o‘zbek tilining o‘ziga xosligi, jamiyat hayotidagi o‘rni, ma’naviy rivojlanishdagi ahamiyati, davlat va ta’lim-tarbiya tizimidagi roli, shuningdek, uning dunyo miqyosida hurmat-e’tiborga sazovor bo‘lish yo‘lidagi harakatlar haqida so‘z yuritiladi. Xulosa sifatida o‘zbek tilini asrab-avaylash va rivojlantirish har birimizning burchimiz ekanligi ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar: O‘zbek tili, milliy til, ma’naviyat, ma’rifat, madaniyat, ona tili, til siyosati, dunyoviy qadriyatlar, jamiyat, istiqlol, milliy o‘zlik, til rivoji.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARINI BOSHQARISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Annotatsiya. Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida sun’iy intellekt texnologiyalari asosida oliy ta’lim muassasalarini boshqarishning nazariy-metodologik asoslari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi endogen o‘sish, inson kapitali, texnologiyani qabul qilish va institutsional iqtisodiyot nazariyalarini umumlashtirish asosida OTMlarni adaptiv boshqarishning yaxlit kontseptual bazasini shakllantirishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifatida monografik tahlil, qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, abstraksiyalash va umumlashtirish usullaridan foydalanilgan, shuningdek O‘zbekiston Respublikasining raqamli iqtisodiyot va oliy ta’limni rivojlantirishga oid me’yoriy-huquqiy hujjatlari kontent-tahlil qilingan. Natijada raqamli iqtisodiyot sharoitida OTM boshqaruvining to‘rt darajali (institutsional-huquqiy, raqamli-texnologik, moliyaviy-iqtisodiy, inson kapitali) kontseptual arxitekturasi ishlab chiqildi hamda tadqiqotda qo‘llaniladigan asosiy tushunchalarning muallif ta’riflari taklif etildi. Xulosa qilib aytish mumkinki, mavjud xorijiy tadqiqotlar OTM boshqaruvida raqamlashtirish va sun’iy intellektning alohida jihatlarini o‘rgangan, biroq rivojlanayotgan iqtisodiyotlar, jumladan O‘zbekiston sharoiti uchun yaxlit adaptiv iqtisodiy model hali ishlab chiqilmagan, bu esa keyingi tadqiqotlar uchun ilmiy-amaliy zaruriyatni belgilaydi.
Kalit so‘zlar: raqamli iqtisodiyot; sun’iy intellekt; oliy ta’lim muassasasi; adaptiv boshqaruv; iqtisodiy model; institutsional iqtisodiyot; inson kapitali; raqamli transformatsiya
NEMIS TILI DARSLARIDA SUN’IY INTELLEKT VOSITALARIDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK VA LINGVODIDAKTIK AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada nemis tili ta’limida sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishning pedagogik va lingvodidaktik jihatlari tadqiq etilgan. Ta’lim jarayonida sun’iy intellektdan foydalanish o’quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish, individual ta’limni tashkil etish hamda o’qitish samaradorligini oshirishning muhim omili sifatida tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy sun’iy intellekt platformalarining nemis tilini o’qitishdagi imkoniyatlari, afzalliklari, cheklovlari va ularni amaliyotga tatbiq etish bo’yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt vositalari ta’lim sifatini oshirish va raqamli pedagogik muhitni shakllantirishda muhim o’rin tutishini ko’rsatadi.
Kalit so’zlar: sun’iy intellekt, nemis tili, kommunikativ kompetensiya, lingvodidaktika, raqamli ta’lim, individual ta’lim, innovatsion pedagogika, adaptiv o’qitish, interaktiv platformalar, xorijiy til.
Annotatsiya: Mazkur maqolada nemis tili darslarida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik va lingvodidaktik ahamiyati tahlil qilinadi. Ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish xorijiy tillarni o’qitish metodikasini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellektga asoslangan platformalar o’quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil etish, nutqiy kompetensiyalarni rivojlantirish hamda o’qituvchi faoliyatini samarali tashkil etishda muhim vosita sifatida namoyon bo’lmoqda. Maqolada ChatGPT, Gemini, DeepL, Grammarly va boshqa sun’iy intellekt vositalarining nemis tilini o’qitishdagi imkoniyatlari, afzalliklari hamda ularni qo’llashning metodik asoslari yoritilgan. Shuningdek, sun’iy intellektdan foydalanishda uchrashi mumkin bo’lgan muammolar va ularni bartaraf etish yo’llari ham ko’rib chiqilgan.
Kalit so’zlar: sun’iy intellekt, nemis tili, lingvodidaktika, pedagogika, raqamli ta’lim, ChatGPT, DeepL, kommunikativ kompetensiya, innovatsion texnologiyalar, xorijiy til ta’limi.
MATERIALLARNING OLOVGA BARDOSHLILIK DARAJASINI OSHIRISH USULLARI
Annotatsiya: Yong'in xavfsizligi zamonaviy qurilish va sanoatning eng muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Materiallarning olovga bardoshliligi bino va inshootlarning mustahkamligi, inson hayoti xavfsizligi hamda iqtisodiy zararlarning oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada materiallarning olovga bardoshlilik xususiyatlari, ularga ta'sir etuvchi omillar, olovbardoshlikni oshirishning zamonaviy usullari hamda ushbu yo'nalishdagi yangi texnologiyalar ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar: olovbardoshlik, yong'in xavfsizligi, antipiren, intumessent qoplama, issiqlik izolyatsiyasi, qurilish materiallari, kompozit materiallar, po'lat konstruksiya.
NATURE AND ECOPOETICS IN LOUISE GLÜCK'S THE WILD IRIS: AN ECOCRITICAL ANALYSIS
Abstract: Ecopoetics explores the relationship between poetry and the natural world, emphasizing ecological awareness through literary expression. Louise Glück, the 2020 Nobel Prize in Literature laureate and Pulitzer Prize winner, frequently uses natural imagery to examine human emotions, memory, and existence. This article analyzes selected poems by Glück from an ecocritical perspective, focusing on how nature functions as both a physical presence and a symbolic voice. Using close textual analysis, the study argues that Glück's poetry presents nature as an active participant in human experience rather than a passive background. The findings show that her ecopoetic vision encourages readers to reconsider the relationship between humanity and the environment.
Keywords: ecopoetics; ecocriticism; Louise Glück; nature; contemporary poetry
YOSH SPORTCHILARNI TANLASH VA DASTLABKI TAYYORLASHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Annotatsiya. Ushbu tezisda yosh sportchilarni dastlabki bosqichda tanlash va tayyorlashning pedagogik-metodik jihatlari yoritilgan. Yosh sportchining jismoniy va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlov mezonlarini shakllantirish masalalari, shuningdek dastlabki tayyorgarlik bosqichidagi murabbiy faoliyatining o‘ziga xosliklari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: yosh sportchi, tanlov mezonlari, dastlabki tayyorgarlik, sport pedagogikasi, jismoniy qobiliyat, individual yondashuv, murabbiy mahorati.
MUSOBAQA OLDI STRESSINI BOSHQARISHDA SPORT PSIXOLOGIYASINING O‘RNI
Annotatsiya. Tezisda sportchilarda musobaqa oldidan yuzaga keladigan hissiy zo‘riqish (stress) holatining sabablari va uni boshqarishning psixologik usullari tahlil qilingan. Sport psixologiyasi vositalaridan foydalanish orqali sportchining musobaqadagi natijadorligini oshirish yo‘llari, shuningdek murabbiy-psixolog hamkorligining ahamiyati ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar: sport psixologiyasi, musobaqa oldi stressi, hissiy barqarorlik, o‘z-o‘zini boshqarish, motivatsiya, psixologik tayyorgarlik, vizualizatsiya.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA HARAKAT FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA HARAKATLI O‘YINLARNING AHAMIYATI
Annotatsiya. Ushbu tezisda maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning harakat faoliyatini rivojlantirishda harakatli o‘yinlarning pedagogik ahamiyati yoritilgan. Harakatli o‘yinlar orqali bolalarning jismoniy sifatlari, ijtimoiy ko‘nikmalari va ijobiy his-tuyg‘ulari shakllantirilishi, shuningdek tarbiyachi faoliyatiga qo‘yiladigan talablar asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: maktabgacha yosh, harakatli o‘yinlar, harakat faoliyati, jismoniy sifatlar, ijtimoiylashuv, bolalar tarbiyasi, tarbiyachi mahorati.
BOTULIZM KASALLIGIDA O‘TKIR NAFAS YETISHMOVCHILIGINING PATOGENEZI VA KLINIK XUSUSIYATLARI
Annotatsiya Botulizm — Clostridium botulinum tomonidan ishlab chiqariladigan botulotoksin ta’sirida yuzaga keluvchi og‘ir neyroparalitik kasallikdir. Kasallikning eng xavfli asoratlaridan biri o‘tkir nafas yetishmovchiligi bo‘lib, u nafas mushaklarining falajlanishi natijasida rivojlanadi. Ushbu maqolada botulizmda o‘tkir nafas yetishmovchiligining rivojlanish mexanizmlari, patogenezi, klinik kechishi, diagnostikasi va davolash tamoyillari tahlil qilingan. Botulotoksinning nerv-mushak sinapslariga ta’siri, diafragma va qovurg‘alararo mushaklar faoliyatining buzilishi hamda respirator asoratlarning rivojlanish bosqichlari yoritilgan.
Kalit so‘zlar: botulizm, botulotoksin, o‘tkir nafas yetishmovchiligi, diafragma, gipoksiya, giperkapniya, respirator falaj, intensiv terapiya.
MURDA TOPILGAN JOY VA VOQEA JOYINI KO‘ZDAN KECHIRISHDA MUTAXASSIS SUD-TIBBIY EKSPERT ISHTIROKINING SUD-TIBBIY AHAMIYATI
Annotatsiya: Murda yoki uning qismlari topilgan hodisa joyini ko‘zdan kechirishda sud-tibbiyoti soxasidagi mutaxassisning ishtiroki, shuningdek mutaxassis sud-tibbiy ekspert hodisa sodir bo‘lgan joyda biologik ob’ektlarni tasniflash va olishda surishtiruvchi yoki tergovchiga amaliy yordam ko‘rsatishi muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Hodisa joyini ko‘zdan kechirishda sud-tibbiyot ekspertizasi soxasidagi mutaxassisning ishtiroki. Hodisa joyini ko‘zdan kechirishda sud-tibbiyot soxasidagi mutaxassis ishtirokining sud-tibbiy ahamiyati.
AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI SAMARALI BOSHQARISHNING KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISHDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada aholi turmush farovonligini samarali boshqarishning kambagʻallikni qisqartirishdagi iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda aholi daromadlarini oshirish, bandlikni taʼminlash, ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish, inson kapitalini rivojlantirish hamda hududlarni kompleks rivojlantirish orqali kambagʻallik darajasini pasaytirishning zamonaviy mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, xalqaro tajribalar va Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar asosida aholi farovonligini oshirishga xizmat qiluvchi boshqaruv yondashuvlari baholangan. Tadqiqotda tahliliy, qiyosiy va tizimli yondashuvlardan foydalanilgan.
Kalit soʻzlar: aholi turmush farovonligi, ijtimoiy himoya, bandlik, inson kapitali, daromadlar, iqtisodiy rivojlanish, farovonlik, barqaror taraqqiyot.
CAN A TRANSLATION EVER SURPASS THE ORIGINAL?
Annotation. This article examines whether a translation can ever surpass the original text by exploring linguistic, cultural, and aesthetic dimensions of translation. Drawing on major translation theories, it analyzes the translator's creative role, the balance between fidelity and artistic expression, and the circumstances under which a translated work may achieve greater literary or cultural impact than its source.
Keywords: Translation studies; original text; literary translation; translator's creativity; equivalence; fidelity; cultural adaptation; aesthetic value; target audience; translation quality.
O'RTA MAXSUS VA KASBIY TA'LIM TASHKILOTLARINI DAVLAT AKKREDITATSIYASIDAN O'TKAZISHDA EKSPERTIZA SIFATINI OSHIRISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada o'rta maxsus va kasbiy ta'lim tashkilotlarini davlat akkreditatsiyasidan o'tkazish jarayonida ekspertiza sifatini oshirish masalalari ilmiy-metodik jihatdan tahlil qilingan. Akkreditatsiya ekspertizasining mohiyati, tamoyillari, amaldagi muammolari yoritilgan hamda ekspert faoliyatining obyektivligi, shaffofligi va natijadorligini ta'minlovchi metodik yondashuvlar, kriterial baholash tizimi va raqamli instrumentlar taklif etilgan. Xulosa qismida ekspertiza sifatini oshirishga yo'naltirilgan amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so'zlar: davlat akkreditatsiyasi, ekspertiza sifati, o'rta maxsus ta'lim, kasbiy ta'lim, sifat ta'minoti, ekspert kompetentligi, akkreditatsiya mezonlari, ta'lim sifati menejmenti.
ETIKA VA DEONTOLOGIYA TAMOYILLARINING SUD-TIBBIY EKSPERTIZA O’RTA TIBBIY XODIMI FAOLIYATIDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya: Sud-tibbiy ekspertiza sohasi oʻzining o‘ziga xos xususiyatlari, yaʼni yuqori huquqiy javobgarlik, ruhiy bosim va qat’iy sir saqlash talablari bilan boshqa tibbiyot yo‘nalishlaridan ajralib turadi. Ushbu tizimda faoliyat yuritayotgan o‘rta tibbiy xodimlar (laborantlar) ekspertiza jarayonining sifati va xolisligini ta’minlovchi muhim bo‘g‘in hisoblanadi. Ushbu maqolada sud-tibbiy ekspertiza o‘rta tibbiy xodimlari faoliyatida kasbiy etika va tibbiy deontologiya tamoyillarining tutgan o‘rni, ularning ma’naviy-huquqiy mas’uliyati hamda ish samaradorligiga ta’sirini tahlil qilishdan iborat. Maqolada o‘rta tibbiy xodimlarning jabrlanuvchilar va marhumlarning yaqinlari bilan muloqot qilish madaniyati, ashyoviy dalillar hamda biologik namunalar bilan ishlashdagi mas’uliyati, sud-tibbiy ekspert bilan kasbiy hamkorlik zanjiri hamda sir saqlash (konfidensiallik) qoidalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ekstremal va stressli vaziyatlarda xodimlarning deontologik tayyorgarligi tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: sud-tibbiy ekspertiza, o‘rta tibbiy xodim, tibbiy etika, deontologiya, kasbiy mas’uliyat, konfidensiallik, ashyoviy dalil, muloqot madaniyati.
SUD TIBBIYOT EKSPERTIZASI SOHASIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR VA ULARNING AMALIY AHAMIYATI
Annotatsiya: Ushbu maqolada sud-tibbiy ekspertiza o‘tkazish jarayonida o‘rta tibbiy xodimning vazifalari, ashyoviy dalillar bilan ishlash tartibi va laboratoriya tekshiruvlari uchun namuna olishdagi zamonaviy yondashuvlar yoritilgan. Shuningdek, ekspertiza sifatini oshirishda hamshira va laborantlarning mas’uliyati tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Sud-tibbiy ekspertiza, o‘rta tibbiy xodim, laboratoriya, sudlov, huquq, professionallik, malaka.
SUD-TIBBIY EKSPERTIZADA ASHYOVIY DALILLARNI OLISH VA LABORATOR TEKSHIRUVGA YUBORISH TARTIBI
Annotatsiya: Sud-tibbiy ekspertiza jarayonida ashyoviy dalillar muhim o‘rin egallaydi. Ular jinoyat yoki hodisa holatini aniqlashda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Dalillarni to‘g‘ri yig‘ish, saqlash va laboratoriyaga yuborish nafaqat tibbiy, balki huquqiy jihatdan ham katta ahamiyatga ega. Noto‘g‘ri olingan yoki rasmiylashtirilmagan dalillar sudda o‘z kuchini yo‘qotishi mumkin.
Kalit so‘zlar: sud-tibbiy ekspertiza, ашёвий далил, jinoyat, қон, сўлак, биологик суюқлик, jabrlanuvchi, daxlsizlik, пичоқ бўлаги, шиша, maxfiylik.
Annotatsiya: Jismoniy tarbiya inson salomatligini mustahkamlash, kasalliklarning oldini olish va davolash jarayonini qo‘llab-quvvatlashda muhim o‘rin tutadi. Tibbiyotda u profilaktika, reabilitatsiya va sog‘lom turmush tarzining asosiy omillaridan biri hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: Tibbiyot, jismoniy tаrbiya, sog‘lik, profilaktika, reabilitatsiya, turmush tarzi, inson, organizm
SUD-TIBBIY EKSPERTIZA JARAYONIDA O‘RTA TIBBIY XODIMNING O‘RNI VA ASHYOVIY DALILLARNI YIG‘ISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Kalit so‘zlar: Sud-tibbiy ekspertiza, o‘rta tibbiy xodim, laboratoriya, toksikologiya, ashyoviy dalil, biologik materiallar.
STATISTIKA VA DINAMIKANING INSON HAYOTIDAGI OʻRNI VA AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada statistika va dinamika fanlarining mohiyati, ularning nazariy asoslari hamda inson faoliyatining turli sohalarida tutgan oʻrni tahlil qilinadi. Statistikaning ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni oʻrganish, bashorat qilish va boshqaruv qarorlarini qabul qilishdagi ahamiyati, shuningdek dinamikaning tabiat va texnika hodisalarini, jamiyatdagi oʻzgaruvchan jarayonlarni tushunishdagi roli koʻrib chiqiladi. Ikki fan oʻrtasidagi uzviy bogʻliqlik — dinamik statistika va vaqt qatorlari tahlili misolida asoslab beriladi.
Kalit soʻzlar: statistika, dinamika, ma’lumotlar tahlili, ijtimoiy jarayonlar, bashoratlash, vaqt qatorlari, harakat qonuniyatlari, boshqaruv qarorlari.
STOMATOLOGIYADA LAZER TEXNOLOGIYALARINING KLINIK SAMARADORLIGI
Annotatsiya: Soʻnggi yillarda lazer texnologiyalari stomatologiyaning deyarli barcha yoʻnalishlarida keng qoʻllanilmoqda. Lazer nurlarining yuqori aniqlik bilan taʼsir qilishi, qon ketishini kamaytirishi, mikroorganizmlarni samarali yoʻq qilishi hamda operatsiyadan keyingi ogʻriq va shishlarni kamaytirishi ularning afzalliklaridan hisoblanadi. Er:YAG, Nd:YAG, CO₂ va diod lazerlar terapevtik, jarrohlik, endodontik, periodontal hamda ortopedik stomatologiyada keng qoʻllaniladi. Ilmiy tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, lazer texnologiyalari toʻgʻri tanlangan klinik holatlarda anʼanaviy davolash usullariga nisbatan bemor komfortini oshiradi va ayrim hollarda davolash samaradorligini yaxshilaydi. Ushbu maqolada stomatologiyada qoʻllaniladigan lazerlarning turlari, taʼsir mexanizmi, klinik samaradorligi, afzalliklari va cheklovlari zamonaviy ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar: lazer, Er:YAG lazer, Nd:YAG lazer, diod lazer, CO₂ lazer, periodontologiya, endodontiya, jarrohlik stomatologiyasi
OGʻIZ BOʻSHLIGʻI MIKROBIOMINING STOMATOLOGIK KASALLIKLAR RIVOJLANISHIDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya: Ogʻiz boʻshligʻi mikrobiomi inson organizmidagi eng murakkab mikrob ekotizimlaridan biridir. Uning tarkibiga bakteriyalar, zamburugʻlar, viruslar va ayrim protozoalar kiradi. Sogʻlom mikrobiom ogʻiz boʻshligʻi homeostazini saqlash, patogen mikroorganizmlar kolonizatsiyasining oldini olish hamda mahalliy immunitetni qoʻllab-quvvatlashda muhim ahamiyatga ega. Mikrobiom tarkibidagi muvozanatning buzilishi (disbioz) tish kariyesi, gingivit, periodontit, periimplantit va boshqa stomatologik kasalliklarning rivojlanishiga sabab boʻlishi kuzatiladi. Ushbu maqolada ogʻiz boʻshligʻi mikrobiomining fiziologik xususiyatlari, stomatologik kasalliklar patogenezidagi oʻrni, zamonaviy diagnostika usullari hamda mikrobiomni boshqarishning istiqbolli yoʻnalishlari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilingan.
Kalit soʻzlar: ogʻiz boʻshligʻi mikrobiomi, disbioz, kariyes, periodontit, gingivit, biofilm, probiotiklar, metagenomika.