TUBERKULYOZNI DAVOLASHDA IZONIAZID DORI VOSITASINING TA’SIRI

Abstract

Ushbu tizimli ilmiy sharhda tuberkulyoz (TB) kasalligini davolashda birinchi qator tayanch preparati hisoblangan isoniazid dori vositasining ta'sir mexanizmlari, molekulyar va genetik xususiyatlari, farmakokinetik va farmakodinamik parametrlari, klinik samaradorligi hamda zamonaviy tibbiyot oldida turgan asosiy muammolar atroficha tahlil qilinadi. Izoniazid 1952-yilda klinik amaliyotga joriy etilganidan buyon Mycobacterium tuberculosis mikobakteriyasiga nisbatan o'ta yuqori va o'ziga xos bakteritsid faolligi bilan ajralib turadi. Maqolada izoniazidning pro-dori (prodrug) sifatidagi tabiati, KatG (katalaza-peroksidaza) fermenti orqali molekulyar faollashuvi, erkin radikallar va izonikotinoyl radikalining hosil bo'lishi hamda InhA (enoyl-ACP reduktaza) fermentining ingibirlanishi natijasida hujayra devorining asosiy tarkibiy qismi bo'lmish mikol kislotasi (mycolic acid) sintezining bloklanishi mufassal yoritilgan.

Shuningdek, maqolada izoniazidning erta bakteritsid faolligi (EBA — Early Bactericidal Activity), organizmdagi metabolizmi, xususan N-atsetiltransferaza 2 (NAT2) fermenti polimorfizmi va uning bemorlardagi atsetillanish tezligiga (sekin, o'rta, tez atsetilatorlar) ta'siri chuqur tahlil qilingan. Dori vositasiga chidamlilik (rezistentlik) rivojlanishining molekulyar-genetik mexanizmlari, xususan katG (S315T) va inhA promotor sohasidagi mutatsiyalar, shuningdek, yuqori dozali izoniazid (10-15 mg/kg) terapiyasining klinik samaradorligi va xavfsizligi o'rganilgan. Izoniazid chaqiradigan gepatotoksiklik (DILI) va periferik neyropatiya kabi nojo'ya ta'sirlarning patogenezi va ularni bartaraf etish usullari ko'rib chiqilgan. Ushbu sharh xalqaro IMRAD (Introduction, Methods, Results, Discussion) tuzilmasiga to'liq mos keladi va tibbiyot mutaxassisslari, pulmonologlar, ftiziatrlar hamda farmakologlar uchun mo'ljallangan.