DAVLAT BUDJETI TAQCHILLIGINING MOLIYAVIY XAVFSIZLIKKA TA’SIRINI BAHOLASH VA FISKAL BARQARORLIKNI TA’MINLASH MEXANIZMLARI

Abstract

Mazkur maqolada davlat budjeti taqchilligining moliyaviy xavfsizlikka ta’sirini nazariy va amaliy jihatdan baholash hamda fiskal barqarorlikni ta’minlash mexanizmlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda fiskal taqchillik oddiy daromad-xarajat nomutanosibligi sifatida emas, balki davlat qarzi, foiz xarajatlari, inflyatsiya, valyuta kursi, bank tizimining suveren aktivlarga ekspozitsiyasi, xususiy sektor kreditlari va investorlar ishonchi bilan o‘zaro bog‘langan makromoliyaviy xavf sifatida talqin qilinadi. O‘zbekiston misolida 2023–2026-yillar ko‘rsatkichlari, shuningdek, IMF, BIS va O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining so‘nggi materiallari asosida fiskal holatning dinamikasi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari taqchillikning moliyaviy xavfsizlikka ta’siri uning mutlaq hajmidan tashqari, taqchillikni moliyalashtirish tarkibi, qarzning valyuta va muddat tuzilmasi, real foiz stavkasi va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi nisbat, fiskal zaxiralar hamda davlat korxonalari va davlat-xususiy sherikliklardan kelib chiqadigan shartli majburiyatlarga bog‘liqligini ko‘rsatadi. Maqolada fiskal barqarorlikni kuchaytirish uchun o‘rta muddatli fiskal qoida, qarz portfelini diversifikatsiya qilish, daromadlarni safarbar etish, natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirish, fiskal xatarlar reyestri, qarzga xizmat ko‘rsatish stress-testlari va fiskal shaffoflikni yagona boshqaruv mexanizmiga birlashtiruvchi konseptual yondashuv taklif etiladi.