ТОҒ ВА ТОҒОЛДИ ҲУДУДЛАРИДА ЖОЙЛАШГАН СЕЛ-СУВ ОМБОРЛАРИДА ЛОЙҚА-ЧЎКИНДИЛАР ТЎПЛАНИШИНИ КАМАЙТИРИШ ВА УЛАРГА ҚАРШИ КУРАШ УСУЛЛАРИ
Keywords:
гидроузел, сув чиқариш иншооти, фойдасиз хажм, сув ташлаш иншооти, сел-тошқини, лойқа-чўкиндилар, сел-сув омбори, муаллақ ва туб чўкиндилар, сел-сув омбори хавфсизлигиAbstract
Мақолада дала-тадқиқотлари олиб борилган Лангар сел-сув омборидаги натижалар келтирилган. Сел оқимлари натижасида сел-сув омборларига жуда кўп миқдорда лойқа-чўкиндиларнинг тўпланиши кузатилган. Лангар сел-сув омборининг фойдасиз (ўлик) ҳажми деярли тўлиқ лойқа-чўкиндилар билан тўлгани сабабли, сел оқимлари келганда зарур сув ҳажмини тўплаш имконияти чекланган. Шунинг учун сел-сув омборининг сув келтирувчи ўзанида икки камерали тиндиргич қуриш мақсадга мувофиқ деб ҳисобланади. Сув келтирувчи ўзанда жойлаштириладиган икки камерали тиндиргич лойқа-чўкиндиларнинг бир қисмини олдиндан чўктиришга хизмат қилади ва сел-сув омборининг эксплуатация шароитини яхшилайди. Тиндиргич конструкцияси сел сув омбори сув келтирувчи ўзанига жойлаштирилган, тиндиргич тўртбурчак шаклдаги кўндаланг кесимли иккита камерадан иборат: 1-камера узунлиги L1 = 300 м,эни b1 = 100 м бўлиб, табиий ўзан энидан ,1.5 марта катта h1 = 2.0 м; 2-камера биринч камера билан туташган бўлиб, узунлиги L2 = 200 м, эни b2 = 80 м бўлиб, табиий ўзан энидан 1.25 марта катта, чуқурлиги h2 = 1.5 м. Иккала камера ҳам бўйлама нишаблиги бир хил қабул қилинган i1 = i2. Сел-сув омборлари хавфсизлигини баҳолаш бўйича дастлабки тавсиялар ишлаб чиқилган.