ME’MORIY OBYEKTLARNING TURISTIK SALOHIYATINI BAHOLASH TARIXIY OBYEKTLAR MISOLIDA

Abstract

Tarixiy me’moriy obyektlarning turistik salohiyatini faqat mashhurlik, tashriflar soni yoki xizmatlar mavjudligi orqali ifodalash merosning saqlanishi va mahalliy hayot bilan bog‘liq muhim farqlarni yashiradi. Mazkur maqolaning maqsadi me’moriy qimmatni turistik foydalanish imkoniyati bilan bog‘laydigan, biroq konservatsiya cheklovlarini mustaqil qaror sharti sifatida saqlaydigan baholash metodikasini ishlab chiqishdir. Tadqiqot UNESCO va ICOMOS hujjatlarini maqsadli tahlil qilish hamda Samarqand, Buxoro va Xivaning tarixiy muhitini qiyosiy talqin etishga asoslangan. Baholash birligi alohida bino, ansambl va tarixiy hudud darajalarida ajratildi. Natijada meros qiymati, kirish qulayligi, talqin sifati, xizmat muhiti va mahalliy manfaatdan iborat besh o‘lchovli profil hamda muhofaza shartlari bilan boshqariladigan qaror modeli taklif etildi. Tarixiy hududlar sonli reytingga joylashtirilmagan: ularning hujjatlarda ifodalangan xususiyatlari modelni qo‘llashdagi farqlarni ko‘rsatish uchun tahlil qilindi. Modelning asosiy afzalligi yuqori turistik jozibadorlikni avtomatik ravishda tashrif oqimini oshirish tavsiyasiga aylantirmasligidir. Natijalar meros hududlarini rejalashtirish va dala baholash protokollarini tuzish uchun metodologik asos beradi; modelning og‘irliklari, ballari va chegaralari keyingi empirik tekshiruvni talab qiladi.