METABOLOMIKANING KASALLIKLARNI ERTA DIAGNOSTIKA QILISHDAGI AHAMIYATI

Abstract

Metabolomika biologik tizimlarda kechayotgan biokimyoviy jarayonlarning yakuniy yoki oraliq mahsulotlari bo‘lgan kichik molekulali metabolitlarni kompleks ravishda o‘rganishga asoslangan zamonaviy omiks yo‘nalishidir. Kasallikning dastlabki bosqichlarida hujayra va to‘qimalarda genetik hamda oqsil darajasidagi o‘zgarishlar klinik belgilar paydo bo‘lishidan oldin metabolik profilda aks etishi mumkin. Shu sababli metabolomika qon, siydik, so‘lak, to‘qima va boshqa biologik namunalar tarkibidagi metabolitlar nisbatini aniqlash orqali erta diagnostika uchun istiqbolli biomarkerlarni izlash imkonini beradi. Mazkur maqolada metabolomikaning mohiyati, asosiy analitik usullari, biomarkerlarni aniqlash va validatsiya qilish bosqichlari, saraton, yurak-qon tomir, qandli diabet, nevrodegenerativ hamda irsiy metabolik kasalliklarni erta aniqlashdagi imkoniyatlari tahlil qilindi. Shuningdek, preanalitik omillar, biologik xilma-xillik, ma’lumotlarni statistik qayta ishlash, standartlashtirish va klinik amaliyotga joriy etishdagi muammolar ko‘rib chiqildi. Metabolomikaning sun’iy intellekt va boshqa omiks texnologiyalari bilan integratsiyasi kelajakda kasallik xavfini oldindan baholash va individual profilaktika strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.