TABIIY GAZLARNI NORDON KOMPONENTLARDAN TOZALASHDA HOSIL BO‘LGAN TERMIK BARQAROR TUZLARNI AJRATISH UCHUN MEMBRANALI FILTR OLISH VA TAHLIL USULLARI

Abstract

Maqolada tabiiy gazni H₂S va CO₂ dan alkanolaminlar bilan tozalash konturida to‘planadigan termik barqaror tuzlarni (TBT) ajratishga mo‘ljallangan yupqa qatlamli kompozit membranali filtrni olish va baholash metodologiyasi ishlab chiqildi. Tayanch sifatida kimyoviy barqaror g‘ovak PTFE, sirtni gidrofillashtiruvchi polidopamin (PDA) oraliq qatlami hamda piperazin (PIP), trimesoilxlorid (TMC) va 0,5% 2,2′-benzidindisulfon kislota (BDSA) ishtirokida fazalararo polimerlanish orqali hosil qilinadigan sulfonlangan poliamid selektiv qatlam tanlandi. Membrana olishda tayanchni tozalash, PDA bilan funksionallashtirish, suvli va organik fazalarni ketma-ket kontaktlash, termik mustahkamlash va konditsionerlash bosqichlari asoslandi. Morfologik va kimyoviy tuzilishni SEM, AFM, ATR–FTIR va XPS; sirt xossalarini kontakt burchagi va zeta-potensial; ajratish ko‘rsatkichlarini permeat oqimi, TBTni ushlab qolish darajasi, MDEA uzatilishi va selektivlik orqali baholash taklif etildi. Formiat, asetat, oksalat, sulfat, tiosulfat va tiotsianat ionlari ion xromatografiyasida, MDEA miqdori titrimetrik va HPLC usullarida aniqlanadi. Adabiyotlar tahlili asosida BDSAning manfiy zaryad va gidrofillikni kuchaytirishi Donnan ajratish mexanizmini yaxshilashi, biroq ortiqcha sulfonlanish qatlam zichligi va amin yo‘qotilishi o‘rtasidagi muvozanatni buzishi mumkinligi ko‘rsatildi. Ish membranani laboratoriya va pilot sharoitida verifikatsiya qilish uchun takrorlanuvchan sinov algoritmini taklif etadi.