JAHON SAVDO TASHKILOTIGA A’ZO BO‘LISH JARAYONIDA O‘ZBEKISTON BOJXONA-HUQUQIY TARTIBGA SOLISH TIZIMINI XALQARO STANDARTLARGA MUVOFIQLASHTIRISH

Abstract

Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining Jahon savdo tashkilotiga  (JST) a’zo bo‘lish jarayonida bojxona-huquqiy tartibga solish tizimini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirishning huquqiy va institutsional jihatlari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, JSTga a’zolik milliy bojxona qonunchiligini ko‘p tomonlama bitimlarning murakkab majmuasiga — bojxona qiymatini aniqlash to‘g‘risidagi bitim (GATT-1994ning VII moddasi), Savdoni osonlashtirish to‘g‘risidagi bitim (TFA), Savdodagi texnik to‘siqlar (TBT), Sanitariya va fitosanitariya choralari (SPS), Kelib chiqish qoidalari hamda Yuklashdan oldingi tekshiruv to‘g‘risidagi bitimlarga — muvofiqlashtirishni talab qiladi. Tadqiqotda funksional, qiyosiy, tizimli va rasmiy-huquqiy tahlil usullaridan foydalangan holda O‘zbekiston bojxona tizimining hozirgi holati baholanadi, JST intizomlariga nisbatan mavjud nomuvofiqliklar aniqlanadi hamda TFAning 10.4-moddasiga muvofiq Milliy yagona darcha tizimini joriy etishning xalqaro tajribasi o‘rganiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, muvofiqlashtirishning asosiy yo‘nalishlari — bojxona qiymatini JST talablariga mos aniqlashga o‘tish, rasmiylashtiruv jarayonlarini raqamlashtirish va unifikatsiya qilish, dastlabki qaror hamda bojxona auditini joriy etish, xavflarni boshqarish tizimini mustahkamlash va integratsiyalashgan Milliy yagona darchani barpo etishdir. Mavrikiy, Shvetsiya, Niderlandiya, AQSh, Singapur va Koreya Respublikasi tajribasining qiyosiy tahlili bunday islohotlar rasmiylashtiruv vaqti va tranzaksion xarajatlarni sezilarli qisqartirishini, savdo hajmi va shaffoflikni esa oshirishini ko‘rsatadi. Muallif bojxona-huquqiy bazani bosqichma-bosqich, xalqaro shartnomalarga tayangan holda modernizatsiya qilish O‘zbekistonning JSTga muvaffaqiyatli a’zo bo‘lishi va milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligining zaruriy sharti degan xulosaga keladi.