O‘ZBEK TILI KORPUSI ASOSIDA SINONIMLARNING FUNKSIONAL TAHLILI

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tili korpusi asosida sinonimlarning funksional xususiyatlari, ularning turli nutq uslublarida qo‘llanish darajasi hamda semantik va uslubiy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi zamonaviy korpus lingvistikasi imkoniyatlaridan foydalangan holda sinonimlarning real nutqdagi qo‘llanishini ilmiy asosda o‘rganish zarurati bilan belgilanadi. Hozirgi kunda sinonimlar ko‘proq nazariy jihatdan tadqiq etilgan bo‘lsa-da, ularning korpus materiallari asosidagi funksional tahliliga bag‘ishlangan izlanishlar yetarli emas. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘zbek tili korpusida uchraydigan sinonimik birliklarning qo‘llanish chastotasi, uslubiy vazifalari va ma’no farqlarini aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida korpus lingvistikasi, tavsifiy, qiyosiy, semantik va statistik tahlil metodlaridan foydalanildi. O‘zbek tili korpusidan olingan matnlar asosida sinonimlarning badiiy, publitsistik, ilmiy va rasmiy uslublardagi qo‘llanishi o‘rganildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, sinonimlar matnning uslubiy rang-barangligini ta’minlash, takrorni kamaytirish va fikrning ta’sirchanligini oshirishda muhim vazifani bajaradi. Shuningdek, ayrim sinonimlar ma’lum uslublarda faolroq qo‘llanishi, ularning funksional imkoniyatlari esa nutq vaziyati va matn turiga bog‘liq ekanligi aniqlandi. Xulosa sifatida aytish mumkinki, o‘zbek tili korpusi sinonimlarni ilmiy asosda o‘rganish uchun muhim manba hisoblanadi hamda korpus ma’lumotlari sinonimlarning semantik va uslubiy xususiyatlarini chuqurroq tahlil qilish imkonini beradi.