ARTERIAL GIPERTENZIYANING PSIXOLOGIK OMILLARI VA PSIXOSOMATIK ASOSLARI

Abstract

Arterial gipertenziya (AG) — global sog‘liq uchun eng dolzarb muammolardan biri bo‘lib, dunyo bo‘yicha yurak-qon tomir kasalliklari, insult, yurak yetishmovchiligi va surunkali buyrak yetishmovchiligiga olib keluvchi asosiy xavf omili sifatida qaraladi. Oxirgi yillarda olib borilgan metaanalizlar va randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar AGni boshqarishda nomedikametoz yondashuvlar medikamentoz terapiyaga teng yoki undan ustun darajada samarali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Turmush tarzini o‘zgartirishga asoslangan ushbu yondashuvlar — ovqatlanishni sog‘lomlashtirish, tuz iste’molini kamaytirish, jismoniy faollikni oshirish, tana vaznini kamaytirish, psixoemotsional holatni barqarorlashtirish, uyqu gigiyenasini yaxshilash va zararli odatlarni cheklash kabi strategiyalarni o‘z ichiga oladi.Ko‘plab klinik tadqiqotlar DASH dietasi, o‘simlik tolalari, kaliyga boy mahsulotlar iste’moli hamda cheklangan natriy parhezi sistolik qon bosimini o‘rtacha 5–12 mmHg, diastolik bosimni esa 2–6 mmHg gacha pasaytirishini tasdiqlagan. Shuningdek, haftasiga 150 daqiqa o‘rtacha intensiv yuklama bilan muntazam jismoniy faollik yurak-qon tomir tizimi funksional ko‘rsatkichlarini yaxshilaydi va yuqori qon bosimining barqarorlashuviga yordam beradi. Psixologik intervensiyalar, jumladan meditatsiya, nafas mashqlari va stressni boshqarish metodlari ham avtonom asab tizimini barqarorlashtirishi orqali qon bosimini pasaytirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.Maqola doirasida nomedikametoz yondashuvlarning klinik samaradorligi — ularning fiziologik asoslari, amaliy qo‘llanmalar, sinonergik ta’siri va medikamentoz terapiya bilan kombinatsiyadagi afzalliklari ilmiy manbalar asosida keng qamrovli tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, AG bilan og‘rigan bemorlarda nomedikametoz choralarni tizimli va intizomli ravishda qo‘llash qon bosimini nazorat qilish samaradorligini oshiradi. Farmako terapiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi va uzoq muddatli yurak-qon tomir xavfini sezilarli darajada pasaytiradi.