KARATE SPORTCHILARINING PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY USULLARI

Abstract

z

Zamonaviy karate (WKF) musobaqalarida yuqori natijalarga erishish uchun sportchining jismoniy va texnik tayyorgarligi bilan bir qatorda psixologik barqarorligi ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq, amaliyotda psixologik tayyorgarlikka koʻpincha yetarlicha eʼtibor berilmaydi, zamonaviy usullar tizimli qoʻllanilmaydi. Maqsad – karate sportchilarining psixologik tayyorgarligini rivojlantirishning zamonaviy usullarini tizimlashtirish va ularning samaradorligini eksperimental asoslash. Usullar. 30 nafar yuqori malakali karatechi (14–17 yosh) ishtirokida 4 oylik pedagogik eksperiment oʻtkazildi. Eksperimental guruh (n=15) maxsus psixologik tayyorgarlik dasturini (neyrobiologik teskari aloqa, vizualizatsiya, diqqatni boshqarish, stressga chidamlilik treningi) oldi. Nazorat guruhi (n=15) anʼanaviy tayyorgarlikni davom ettirdi. Psixodiagnostika metodlari: Spilberger-Xaninning reaktiv va shaxsiy tashvishlilik shkalasi, “Stressga chidamlilik” testi, diqqatni taqsimlash va oʻtkazish metodikasi, reaksiya vaqti va aniqlik koʻrsatkichlari. Natijalar. Eksperimental guruhda reaktiv tashvishlilik darajasi 38,2 balldan 26,5 ballga (p<0,001), shaxsiy tashvishlilik 42,6 dan 31,8 ballga (p<0,01) kamaydi. Stressga chidamlilik koʻrsatkichi 2,1 baravar oshdi. Diqqatni taqsimlash va oʻtkazish sifatida nazorat guruhiga nisbatan 34,6% yaxshilandi. Musobaqa oldidan psixologik tayyorgarlik protokolini qoʻllash gʻalaba qozonish ehtimolini 2,3 baravarga oshirdi. Xulosa. Zamonaviy psixologik tayyorgarlik usullari karatechilarning musobaqa faoliyati samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Tavsiya etilgan metodika sport maktablari va olimpiya zaxiralari markazlarida qoʻllanilishi mumkin.`